نقد و بررسی فیلم «نهنگ عنبر ۲: سلکشن رویا»

کارگردان : سامان مقدم

نویسنده : علی قربان زاده

بازیگران : رضا عطاران، مهناز افشار، ویشکا آسایش، حسام نواب صفوی، رضا ناجی، امیرحسین آرمان، سیروس گرجستانی، علی قربان زاده، شهلا ریاحی، کتایون امیر ابراهیمی، محسن قاضی مرادی، احمدرضا اسعدی، اسدالله یکتا

خلاصه داستان : این فیلم در مقطع زمانی «نهنگ عنبر» می گذرد و برشی دیگر از زندگی شخصیت‌های اصلی قصه یعنی همان ارژنگ و رویا با بازی رضا عطاران و مهناز افشار در همان دوران است.

سامان مقدم یکی از کمدی‌های قابل‌اعتنای تاریخ سینمای ایران را در کارنامه دارد. فیلم «مکس» محصول ۱۳۸۳ یکی از پیرنگ‌های پرتکرار ژانر کمدی را دستمایه قرار داده بود. خط داستانیِ جابه‌جا شدن دو شخصیت و قرار گرفتن آن‌ها در دو موقعیت متفاوت در فیلم‌های کمدی زیادی استفاده شده است و حتی در سینمای ایران هم بی‌سابقه نبود اما توجه به جزییات کمیکی که در فضای داخل ایران ریشه داشتند و همچنین اجرای نیمه موزیکال باعث شد «مکس» به نمونه‌ای منحصربه‌فرد در سینمای کمدی ایران تبدیل شود و در هر بحث تاریخی‌ای جایگاهی را به خود اختصاص دهد. سامان مقدم برای مدت‌زمان زیادی از کمدی دور بود و «نهنگ عنبر ۱» محصول ۱۳۹۳ برای او نوعی بازگشت به این ژانر به‌حساب می‌آمد. «نهنگ عنبر» در نگاه اول ایدهٔ نو و شاید درخشانی داشت. رفتن به سال‌های دهه ۶۰ و نمایش اغراق‌شده و هجوآمیز عادات و رفتارهای مردم و جوانان آن دوره ایده‌ای بکر بود که در سینمای ما نمونهٔ جدی نداشت. رسیدن به این ایده قطعاً از توجه به شوخی‌های فضای مجازی و نوستالژی بازی‌های بامزه در طنزنویسی‌ها با گرفته بود. شبکه‌های مجازی چند سال زودتر پتانسیل کمیک موجود در زندگی دهه ۶۰ را درک کرده بودند و این ایده با کمی تأخیر توسط «نهنگ عنبر» به سینما کشیده شد.

Nahang_Anbar_2متأسفانه پتانسیل‌های موجود در فیلم اول درک نشد یا شاید سازندگان به اولین نکاتی که به ذهنشان رسید اکتفا کردند. نه خط داستانی مشخصی برای فیلم نوشته شد و نه تنوع لازم در شوخی‌ها و سکانس‌های خنده‌دار دیده می‌شد. «نهنگ عنبر ۲ سلکشن رؤیا» ادامهٔ همان مسیری است که در فیلم اول مشاهده شده بود با این تفاوت که این بار ایده تا حد زیادی بکر بودنِ خود را ازدست‌داده است و همان خلاقیت نصف و نیمه سازندگان هم ته کشیده و به‌سختی می‌تواند مخاطب را به خنده بیاندازد. داستان از ادامهٔ فیلم اول آغاز می‌شود. ارژنگ بعد از چهل سال انتظار بالاخره رؤیا را به دست آورده و برای برگزاری عروسی با او راهی شمال می‌شود. در جریان سفر به شمال خاطره بازی‌ها و یادآوری‌های او و رؤیا فیلم را دوباره به زمان گذشته و دهه ۶۰ می‌برد تا شاهد وقایع زندگیِ گذشتهٔ این دو باشیم. ساختار داستانی فیلم از ابتدا تا انتها همین است. یک سفر جاده‌ای و چند سکانس فلاش‌بک بدون هیچ روند حرکتی معنا ساز و بدون هیچ‌گونه اوج و فرود کاربردی.

Nahang_Anbar_2مانند هر فیلم کمدی دیگری که شکوفایی در سینمایی بدنه را مدنظر دارد، «نهنگ عنبر ۲» هم قبل از هر چیز باکیفیت شوخی‌هایش سنجیده می‌شود. جنس شوخی‌های به کار گرفته‌شده، تنوع شوخی‌ها به لحاظ شگرد و کارکرد و همچنین نحوه چینش آن‌ها در مسیر درام از نکات مهم و تأثیرگذار در کیفیت محصول نهایی می‌باشند. اولین نکته در مورد «نهنگ عنبر ۲» این است که فیلم برای زمان حال شوخی‌های بسیار کمی دارد و غیر از چند اشاره به ازدواج‌های متعدد رؤیا و بازی کردن با مفهوم غیرت و تعصب لحظهٔ بامزهٔ دیگری بین این دو شکل نمی‌گیرد. با توجه به اینکه بخش قابل‌توجهی از مدت‌زمان داستان در زمان حال می‌گذرد و گذشته فقط به‌صورت فلاش‌بک در فیلم نمایش داده می‌شود، باید توجه بیشتری به زمان حال می‌شد. بنابراین چینش شوخی‌ها در فیلم دچار عدم توازن و تناسب است. اما وضعیت در فلاش‌بک‌ها و زمان گذشته هم چندان رضایت‌بخش نیست.

Nahang_Anbar_2فیلم طرح‌های زیادی برای نمایش زندکی دهه شصتی ندارد. یکی از عناصر تکرارشونده که احتمالاً قبل از هر چیز در ذهن سازندگان بوده بازسازی برخی موزیک ویدیوهای معروف آمریکایی توسط جوان‌های دهه شصتی است که پتانسیل طنز بسیار بالایی دارد. فیلم چندین بار در زمان گذشته از این شگرد استفاده می‌کند اما این شبیه‌سازی‌ها نکتهٔ بامزهٔ چندانی در برندارند! درواقع شکل اجرای آن‌ها خلاقانه نیست و چنین فرض شده که اصل عمل شبیه‌سازی ویدیوها به اندازه کافی بامزه است. دفعهٔ اول که این شگرد در فیلم به نمایش درمی‌آید مخاطب با هیجان از آن استقبال می‌کند اما با طولانی شدن آن دیگر خنده‌ای در کار نیست. تأثیرگذاری اولیه که بیشتر از چند لحظه نیست به اتمام می‌رسد و پس‌ازآن فقط زمان فیلم کش پیدا می‌کند. دفعات بعدی که جوان‌ها در ذهن ارژنگ موزیک‌ها را اجرا می‌کنند مدام از تأثیرگذاری ایده کم می‌شود. غیرازاین شگرد که چند بار روی آن مانور داده می‌شود واقعاً ایدهٔ بکر دیگری از سبک زندگی دهه شصتی را در فیلم شاهد نیستیم.

Nahang_Anbar_2از بحث شوخی‌ها که بگذریم به داستان می‌رسیم. فرار از داستان گویی در فرم ساختاری فیلم دیده می‌شود. یعنی گذشته از این که توانایی فیلمساز و فیلمنامه نویس برای داستان گویی چقدر بوده و چه میزان کمبود در کیفیت کار آن‌ها وجود داشته است، فیلم از همان قدم اول ساختاری را انتخاب می‌کند که داستان گویی کلاسیک جایی در آن ندارد و این برای یک فیلم کمدی در انتظار توفیق در گیشه کمی عجیب به نظر می‌رسد. نه افتتاحیه ای در کار است نه میانه ای و یک پایان خیلی بد و وصله شده نتیجهٔ طبیعی این مسیر است. جایی در میانه‌های فیلم وقتی نبود هدف و مسیر برای شخصیت‌ها به مرحله ای آزار دهنده می‌رسد یک گره در مسیر داستان ایجاد می‌شود که نه برای مخاطب جدی می‌شود و نه برای فیلمساز اهمیتت چندانی پیدا می‌کند. ارژنگ در نقش راوی از بر ملأ شدن اعترافاتی که در نوار سلکشن رؤیا کرده ابراز نگرانی می‌کند و شنیده شدن اعترافات توسط رؤیا به گره اصلی فیلم تبدیل می‌شود. اما بدون هیچ مکث و پرداختی ناگهان در سکانس بعدی ارژنگ و رؤیا را می‌بینیم که کنار جاده ایستاده‌اند و به نوار اعترافات گوش داده‌اند. مواجهه با این گره هیچ تاثیری در مسیر داستان نمی‌گذارد. حتی هیچ واکنش دراماتیکی را هم بر نمی‌انگیزد. قطعاً دست بسیار خالی فیلم از عناصر داستانی باعث شده چنین بحران غیر جدی ای در میانهٔ کار قرار گیرد.

در پایان‌بندی هم همین شگرد به شکلی بسیار بدتر دنبال می‌شود. یک تصادف عجیب و بی‌ربط و تعدادی سکانس‌های سانتی مانتال با موزیک پرحجم پشت سر هم‌ ردیف می‌شود تا یکنواختی مطلق باقی‌مانده را از بین ببرند. «نهنگ عنبر ۲» از ابتدا تا میانه به توفیق چندانی نمی‌رسد و در حد یک محصول قابل‌تحمل باقی می‌ماند اما در دقایق پایانی به‌راحتی در مفهوم ابتذال جای می‌گیرد. به نظر می‌رسد راهی که با ایدهٔ بکر فیلم اول شروع شده بود درحالی‌که هنوز از پتانسیل‌های فراوان آن استفاده‌نشده، خیلی زود به پایان رسیده است. این که چطور طرحی بااین‌همه فرصت درخشان برای طنزپردازی دست به دامن سانتی مانتالیسم مبتذل می‌شود را باید از سازندگان پرسید. شاید زمانی گروهی دیگر و با هدف‌هایی جدی‌تر بتوانند این طرح را ادامه دهند اما گروه سازنده دو پروژهٔ نهنگ عنبر فرصت‌های زیادی را از بین بردند. امید است سامان مقدم را که چند فیلم خوب در کارنامه دارد دوباره در اوج ببینیم، اگر در فیلم بعدی این‌چنین به حداقل‌ها اتکا نکرده و افق‌های دورتری را مدنظر قرار دهد.

اختصاصی نقد فارسی

منتقد: دانیال حسینی

ممکن است شما دوست داشته باشید

4
دیدگاه بگذارید

Please Login to comment
4 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
1 Comment authors
علی علیدادیچنگیزwaveaگلشید Recent comment authors
  Subscribe  
Notify of
علی علیدادی
Guest
Member
علی علیدادی

فیلم رو روز اول اکرانش رفتم دیدم به نظرم خیلی خوب بود کلی خندیدیم.

چنگیز
Guest
Member
چنگیز

شوخی های دم دستی و پیش پا افتاده که خودمون روزی هزارتاشو میگیم و میشنویم.
نقش اون آخوند هم خیلی چرند و بی هدف بود. که چی مثلا” . اگه نقش اون آخونده نبود چی میشد؟

علیرضا
Member
Member
علیرضا

به نظر منم خیلی جالب نبود و داستانش اصلا قشنگ نبود
بیشتر فقط از قسمت های اهنگ هاش و اجراهاش خوشم اومد
مخصوصا رقص تریلر مایکل جکسون و اجرای اهنگ های الویس پریسلی

گلشید
Guest
Member
گلشید

موافقم . نهنگ عنبر۱ بسیار خلاقانه تر ساخته شده بود . نهنگ عنبر ۲ بکری قسمت اول را ندارد.