نقد و بررسی فیلم «کتاب تصویر» (The Image Book)

۱۱ مه ۲۰۱۸ | درام | ۹۰ دقیقه

کارگردان : Jean-Luc Godard

نویسنده : Jean-Luc Godard

بازیگران : Jean-Luc Godard, Dimitri Basil

خلاصه داستان : چیزی به جز سکوت نیست. چیزی به جز ترانه‌ای انقلابی. داستانی با پنج فصل، درست مثل پنج انگشت یک دست.

www.naghdefarsi.com/images/stories/rooz/12/logo-trans.png


بی‌ربط و باربط، نشاط‌آور و خواب‌آور، خودآگاه (فکر شده) و ناخودآگاه؛ «کتاب تصویر» جمع تناقضات است.

Stephanie Zacharek TIME Magazine

«کتاب تصویر» فیلمی است که بسیاری از ایده‌های آشنای «گدار» را بازنمایی می‌کند، اما با ضرورتی غیرمنتظره و غرابت بصری. این یک فیلم-مقاله‌ با ساختار زبانی یک فیلم ترسناک است که صریح و صادقانه دغدغه‌های قدیمی «گدار» درباره وضعیت اخلاقی سینما و تاریخ را بیان می‌کند و نگاهی به جهان عرب دارد و به شکلی غیرمستقیم عقاید شرق‌شناسانه‌ ما را می‌سنجد. در این مورد، «گدار» عبارت «جوزف کنراد» برای یک وضعیت فرهنگی را بکار می‌برد: «زیر نظر چشم غربی». در فیلم تصاویری وجود دارد که به شکلی حیرت‌آوری خشن هستند و پرده‌ی سالن لومیر کن، یک بوم بزرگ است برای نمایش آن‌ها.

Peter Bradshaw Guardian

سنجش فیلمی مانند «کتاب تصویر»، از را تفسیر و تاویل آن، مایه تعجب است. شاید بهتر است درگیر فرم آن شد تا محتوای آن.

A.A. Dowd The A.V. Club

در حال تماشای «کتاب تصویر» صدها قطعه از چیزهایی مختلف را می‌بینیم که بسته به اینکه شما چه شخصیتی دارید، افکار و احساسات متفاوتی را در شما تحریک می‌کند. «گدار» این قطعات را در فیلم خود رها می‌کند تا با تکه‌هایی از موسیقی‌های پراکنده (باخ، موسیقی متن فیلم «ایوان مخوف» و ...)، کلیپ‌هایی از فیلم‌های قدیمی (مثل کرافورد و جیمز دین، «بدنام» و آقای «لینکلن جوان» ، و بخشی از فیلم «عجیب‌الخلقه‌ها»)، سادو-پ.و.ر.نی مثل «سالو» و فیلم‌هایی از عملیات تروریستی که به ما چندین باره یادآوری می‌شوند، برخورد کنند.

Owen Gleiberman Variety

«کتاب تصویر» از برخی آثار متأخر «گدار» قابل فهم‌تر است، آن هم تا حدی به خاطر کلیپ‌های شگفت‌انگیزش، که هم آشنا هستند و هم نیستند. و به این دلیل که تصور کردن یک فرد ۸۷ ساله که در اتاق تدوین‌اش در سوئیس نشسته و دائما با سکانس‌هایی از فیلم‌های «جانی گیتار»، «مرا مرگبار ببوس» و «سرگیجه» مشغول است، در حالی که همکارانش فیلم‌هایی از صحنه‌های واقعی خشونت در سراسر جهان را برایش می‌آورند، ساده است. او با رنگ و نور و سرعت و ریتم بازی می‌کند، ناگهان صدا را قطع و وصل می‌کند، در حالی‌که به تراژدی‌های جهانی می‌پردازد که به لحاظ ایدئولوژیکی آشنا و درعین حال هوشمندانه و در برخی اوقات بازیگوشانه هستند. با توجه به سابقه منحصربه‌فرد او، همانند فیلم‌های اخیرش، این فیلم نیز تنها توسط مخاطبان بسیار خاص گدار دیده خواهد شد. و تنها برخی از آن‌ها واقعاً این فیلم را دوست خواهند داشت؛ کسانی که اساساً قابل شناسایی هستند.

Todd McCarthy Hollywood Reporter

40 | تماشای این فیلم مانند تلاش برای گوش دادن به رادیویی است که با سماجت تمام از ماندن روی یک فرکانس ثابت، خودداری می‌کند.

Allan Hunter The List

برای کسی که می‌خواهد با آخرین فیلم «گدار» از خود بی‌خود شود، بعد از «خداحافظی با زبان» (Goodbye to Language) که ملغمه‌ای پرزرق و برق بود (صرفاً در قالب سه بعدی)، این بهترین اثرش در طول این سال‌هاست. متأسفانه «کتاب تصویر، در برخی از لحظات به طرز غیرقابل تحملی غیرقابل فهم است.

Jordan Ruimy World of Reel

منتقد: اریک کوهن | ایندی‌وایر – امتیاز ۷٫۵ از ۱۰

در آخرین ثانیه‌های «کتاب تصویر»(The Image Book) که البته با نام «تصویر و کلمه»(Image and Word) هم شناخته می‌شود، سبک تدوین سریع و نفس‌گیر «ژان لوک گدار» با اظهار ‌نظرهای رایج او همراه شده است و رقصنده‌ای با سرعت در یک دایره آن قدر میچرخد تا در نهایت به زمین بخورد. علی رغم تدوین سفت و سختی که فیلم تا لحظه‌ی رسیدن به اوج خود دارد اما در عین حال با یکی از اصیل‌ترین پایان‌بندی های این فیلم‌ساز در طی عمر کارنامه‌ی ۶۰ ساله‌ی او همراه هستیم. این فیلم از غرایض و خواسته‌های فیلم‌سازی صحبت می‌کند که در ۸۷ سالگی از مجادلات و بحث‌های پرتنش لذت می‌برد؛ هر چقدر که می‌خواهید لذت ببرید چرا که انسان‌ها به هر حال همگی محکوم به زجرکشیدن هستند.

«ژان لوک گدار» در فیلم «کتاب تصویر» حرف‌های بسیار زیادی برای گفتن دارد چه در بحث شاعرانگی و چه در بحث ابعاد آخرالزمانی‌ای که بخش اعظمی از کارهای اواخر دوران کاری او را شامل می‌شوند. صدای دردناک و تلخ او از طرق مختلفی در پیش‌نمایش فیلم در جشنواره‌ی «کن» شنیده شد و تماشاگران را با اظهارنظرهای شاعرانه‌ی اعماق مغز او آشنا کرد. شما می‌توانید انتخاب کنید که با تلاش‌های او همراه شوید یا از همان ابتدا همه را رد کنید. هر کسی که سعی کند دومی را انجام دهد به داخل تله‌ای که فیلمساز ساخته است می‌افتد؛ این فیلم که بیشتر شبیه به یک ابزار رسانه‌ای است تا یک فیلم، به حال دنیایی بی‌روح که در سراشیبیِ نابودی قرار دارد سوگواری می‌کند و فیلم او به گونه‌ای طراحی شده است تا این پروسه را با جزئیات هر چه تمام‌تر به تصویر بکشد.

در عین حال، «کتاب تصویر» بازگشتی به تجارب جدیدی است که این کارگردان در سال ۲۰۱۴ و با ساخت فیلم «خداحافظی با زبان» (Goodbye to Language) که تجربه‌ای ۳ بعدی بود آن را شروع کرده بود. «کتاب تصویر» که نسخه‌ای متفاوت‌تر از فیلم چند بخشه «تاریخ‌های سینما»(History of Cinema) ، مقاله‌ی تاریخی او بر هنر سینما است که با تصاویری سریع از فیلم‌های کلاسیک، فیلم‌هایی که از دست رفته و تصاویر زمان جنگ( که اکثرا با کیفیت بسیار پایین و رزولوشن تصویر بسیار کم نمایش داده می‌شوند) همراه شده است. او سعی در به تصویر کشیدن خرابی‌ای که در اثر کنکاش قدرت توسط بسیاری به وجود آورده است دارد. مایه‌ی تعجب نیست که او دهه‌ها پیش از راه‌های قدیمی و تکراری روایتِ داستان دست کشیده بود؛ در «کتاب تصویر»، گدار این نکته را اعلام می‌کند که تصاویر سقوط قریب‌الوقوع ما را پنهان می‌کنند.

یا چیزی شبیه به آن. هر تلاشی که برای درک و توضیح فیلم جدید گدار انجام شود آن هم تنها یک بار پس از تماشای فیلم بدون شک به شکست منجر خواهد شد چرا که عدالت را در حق جریان سیال ذهنی که او به سینما آورده است ادا نخواهد کرد. «کتاب تصویر» بیش از اینکه فیلمی باشد که آن را درک کنید، فیلمی است که باید آن را تماشا کنید، هر دفعه بخش کوچکی از آن را. از آن تصاویر عجیب و غریبی که از باز شدن سلولوئیدهای فیلم‌ها گرفته شده تا آهنگ «اسکات واکر» بر روی دقایق ابتدایی فیلم که فیلم‌هایی که به ترتیب به نمایش در می‌آیند؛ بخش‌هایی از فیلم‌هایی نظیر «سرگیجه»(Vertigo)، «رودخانه»(The River) و «سالو: ۱۲۰ روز در سودوم»(Salo: 120 Days on Sodom) به ترتیب به نمایش در می‌آیند تا اینکه نوبت به «۱۳ ساعت»(۱۳ Hours) ساخته‌ی «مایکل بی» برسد و پس از آن هم «فیل»(The Elephant) اثر «گاس ون سنت» پخش شود.

این‌طور که گفته می‌شود فیلم به کمک و مشاوره‌ی «نیکول برنز» که محقق در زمینه‌ی سینما است ساخته شده است. تکنیک تکامل‌یافته و کاملاً تجربیِ گدار انگیزه‌های عمیق فلسفی او را نمایان می‌کند هرچند که در تنگناهای بی‌شماری مسیر خود را تغییر می‌دهد. در ۸۷ سالگی او به قوائد نوشته و نانوشته‌ی سینما سنگین‌تر و شدیدتر از همیشه حمله می‌کند. در جایی از این اثر، او نشان می‌دهد که «وقتی یک قرن به پایان می‌رسد و قرن دیگری آغاز می‌شود» چه اتفاقی عملاً رخ می‌دهد و «کتاب تصویر» به عنوان یک کل، آن پروسه را نشان می‌دهد؛ جهان در خود می‌شکند.

علی‌رغم خودبینی او، «گدار» بزرگ اهدافی هم دارد. او درباره‌ی وضعیت اسفناک و هرج و مرج گونه‌ی خاورمیانه روایت می‌کند، علی‌الخصوص درباره‌ی بهار عربی(«اگر یک انقلاب واقعی بود به آن باور می‌داشتم اما اینگونه نیست، اصلا نیست». این سخنان اوست هنگامی که اخبار حملات داعش پخش می‌شود) و مردانی که امروزه در قدرت هستند را با نام «احمق‌های خونخوار» خطاب می‌کند. او به دین، پارانویایی که درباره‌ی سلاح‌های اتمی وجود دارد و همچنین نازیسم حمله می‌کند و همه‌ی این‌ها به فیلم دیدی منتقدانه و کیفیتی والا می‌دهند. هیچ‌کس از قضاوت‌های بی‌رحمانه‌ی گدار در امان نیست؛ او هر دو سوی «میلیاردهای بی‌شمار و فقرای بی‌شمار» را مورد خطاب قرار می‌دهد که به خاطر عادت‌های بدشان مطمئنا در ادامه‌ی راه منقرض خواهند شد.

در حالی که فیلم «کتاب تصویر» سعی می‌کند که از هرگونه تجربه‌ی احساسی جدا باشد اما در عین حال یک حس تراژیک‌گونه‌ای را می‌توان در اعماق آن حس کرد. فیلم در حال بر تصویری که همه از «گدار» در ذهن خود دارند یعنی انسان گوشه‌گیری و ناامیدی که عصای خود را به سوی دنیا تکان می‌دهد و در عین حال پشت نقاب رازآلود خود پنهان شده است صحه می‌گذارد. گاه و بیگاه او توضیحاتی می‌دهد:« اگر می‌توانستم کاری کنم که افرادی که در قدرت هستند دانش خود را افزایش دهند، خوشحال‌ترین انسان دنیا می‌شدم». او تصریح می‌کند اما در عین حال در ادامه عمق ناامیدی خود را نشان می‌دهد که :«زمان دیگر زمانی ندارد».

حال او دارد چیزی را تصویر می‌کند که در نظرش بازگشتی مخرب است. شاید از آن لذت می‌برد. او به «خنده‌ای که دنیا را خراب می‌کند» ارجاع می‌دهد که شاید نزدیک‌ترین حالتی در «کتاب تصویر» باشد که گدار احساسات خود را تصویر می‌کند. اگرچه، قوی‌ترین لحظات فیلم را می‌توان در مونتاژی از دست‌ها در فیلم دید که بدون هیچ هدف خاصی در آن جا قرار گرفته اند که نماد تند و تیزی را شکل می‌دهند که سوگواری عمیق فیلم را نشان می‌دهند. در حالی که تاریخ به فراموشی سپرده می‌شود، چیز دیگری برای به دست آوردن وجود ندارد.

در طی پروسه‌ی جداکردن فیلم‌ها از یکدیگر، «کتاب تصویر» پرده‌ی پایانی جالبی دارد که ادامه‌ی کاری است که «گدار» با «از نفس افتاده»(Breathless) در سال ۱۹۶۰ شروع کرده بود. او به نظر یک لحظه‌ی فراتر از تاریخ را ایجاد کرده است که در آن هیچ ایده‌ی جدیدی برای کشف کردن باقی نمانده است و هیچکسی هم نیست که آن‌ها را کشف کند. وقتی که بیگانه‌ها پس از نابودی به زمین بیایند، «کتاب تصویر» به آن‌ها سرنخ های بسیار خوبی از ساکنان این سرزمین خواهد داد.

در لحظات آخر فیلم که تیتراژ پخش می‌شود، «گدار» از «شمای بیننده» هم به عنوان یکی از عوامل فیلم نام می‌برد. ممکن است این به عنوان آخرین سرتکان دادن «گدار» برای شما به نظر برسد یا انگشت وسطی که او به سمت شما گرفته است؛ حتی ممکن است که ترکیبی از هر دوی اینها هم باشد. اما مطمئنا این یک اظهار نظر قطعی از سوی یکی از بزرگ‌ترین هنرمندان صده‌ی گذشته است. «گدار» چند سال پیش با زبان خداحافظی کرد، حال با ساختن «کتاب تصویر» او با هر چیز دیگری خداحافظی می‌کند.

اختصاصی نقدفارسی

مترجم: امید بصیری

کپی برداری و نقل این مطلب به هر شکل (از جمله برای همه نشریه‌ها، وبلاگ‌ها و سایت های اینترنتی) بدون ذکر دقیق کلمات “منبع: سایت نقد فارسی” ممنوع است و شامل پیگرد قضایی می شود.

 

ممکن است شما دوست داشته باشید

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر می دهید

  Subscribe  
Notify of