نقد و بررسی فیلم The Apartment (آپارتمان)

کارگردان : Billy Wilder

نویسندگان : Billy Wilder, I.A.L. Diamond

بازیگران : Jack Lemmon, Shirley MacLaine, Fred MacMurray

جوایز :

برنده جایزه اسکار: بهترین فیلم بهترین کارگردانی بهترین فیلمنامه و بهترین تدوین

نامزد جایزه اسکار: بهترین فیلمبرداری، بهترین بازیگر مرد، بهترین بازیگر زن

خلاصه داستان : «آپارتمان» داستان کارمند شرکت بیمه ای معروف است که برای پیشرفت سریع در کارش، آپارتمان خود را به مدیران متاهل شرکت برای خوشگذرانی با معشوقه هایشان امانت می دهد…

[nextpage title=”چند یادداشت کوتاه در معرفی فیلم «آپارتمان»”]

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/2-The-Apartment.jpgآپارتمان بهترین اثربیلی وایلدروشاخص سینمای (کمدی سیاه) است. سرگذشت مردی که سلاح اوبرای مبارزه با پلشتیهای جهان واقعی- قدرتمدار- سادگی وعشق است. قهرمان وایلدربر خلاف نظر تامسون- اصلا ساده لوح وابله نیست وفیلم نیزهیچگاه تاسرحد ملودرام های مبتذل پایین نمی آید و وایلدر هم مطلقا در صدد استثمار ذائقه تماشاگر نیست. آپارتمان در همه لحظا تش بیننده را به خنده وامی دارد ولی در میانه قهقهه به او می فهماند که نباید می خندیده است ودرعین حال درتلخ ترین لحظات هم- یادآوری می کند که ناامیدی بیهوده است. آپارتمان به شکل حیرت انگیزی موفق می شود تعادل خود را برخط باریک مرز- میان تراژدی وکمدی – یاس وامید وگریه وخنده حفظ کند. دوگانگی کارکرد طنزگزنده ودر عین حال شیرین این شیوه روایت- به وایلدر توانایی مانورمی دهد که با تبدیل موقعیت – نشان دهنده ارزش نیروی ذهن واراده انسان باشد.همچون سرشت دوگانه کارکرد روان – بشر درمقابله با وضعیت جهان عینی. هنگامی که در پایان فیلم آپارتمان از پشت درصدایی شلیک آسا به گوش می رسد: هم می تواند صدای شلیک یک گلوله باشد که زندگی تلخ وبه بن بست رسیده قهرمان فیلم را پایان می دهد و هم می تواند صدای بیرون پریدن شادمانه چوب پنبه یک بطری باشد که جشن آغاز زندگی نوینی را بشارت می دهد.

منبع: بی خوابی

 

—-

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/3-The-Apartment.jpg"آپارتمان" اثر بیلی وایلدر، نامزد و برندۀ یک دوجین جایزۀ سینمایی و از جمله نیم دوجین اسکار، محصول سال ۱۹۶۰ میلادی است. فیلم آپارتمان را یک کمدی سیاه یا کمدی تلخ شمرده اند و شگفتا که تا حدودی خوش فرجام و امیدبخش است.

ماجرای این فیلم داستان ترقّی و تعالی(!) انسان امروز است و نشان می دهد چگونه یک انسان حقیر و یک کارمند دون پایه، نمونۀ انسان متمدن سدۀ بیستم و حتی هزارۀ سوم می تواند ره سد(صد) ساله را یک شبه یا حداکثر چند ماهه بپیماید.

باکستر، کارمند جزء یک شرکت بزرگ در یک شهر بزرگ، کلید آپارتمانش را در اختیار مقامات مافوقش می گذارد و ایشان در این کنج دنج با می و معشوق به همسرانشان خیانت می کنند.

دستمزد باکستر پایمردی رؤسای میانی نزد رئیس بزرگ است که با تعریف و تمجید از تیزهوشی و سخت کوشی وی، راه ترقّی او را هموار می سازند.

رئیس بزرگ، خود گرگ باران دیده است و بی درنگ پی می برد که در سبد سیبش چهار سیب گندیده دارد و به باکستر می فهماند که برای گنداندن یک سبد سیب، بین چهار سیب گندیده و پنج سیب گندیده تفاوتی وجود ندارد. باکستر مقصود او را – اگرچه کمی دیر – درمی یابد و کلید را به جناب رئیس تقدیم می کند و بقیّۀ ماجرا…

یکی از مزایای مهم رسیدن باکستر به قلۀ ترقّی، استفاده از توالت مدیران ارشد است که از توالت کارکنان دون پایه جداست و هریک از مقامات عالی، برای استفاده از آن کلید مخصوص خود را دارند. کلیدی که گاهی با کلید آپارتمان باکستر عوض می شود. و به راستی با توجّه به نیاز جسمانی بلندپایگان طبقۀ بالا، شاید آپارتمان باکستر تفاوت چندانی هم با توالت اداره نداشته باشد.

وقتی در فصل پایانی فیلم، باکستر از دادن کلید آپارتمانش سرباز می زند و کلید توالت مدیران عالی را به نشانۀ استعفا از مقام معاونت به جناب رئیس بازمی گرداند و دون پایه بودن را بر دون مایه بودن برتر می نهد خاطرۀ جو گیلیس را در یاد زنده می کند. در فیلم به یادماندنی سانست بولوار نیز جوگیلیس از زندگی پرتجمّل و باشکوهی که نورما دزموند به او پیشنهاد می کند و در ازای آن همه، تنها «خود» او را می خواهد، روی می گرداند.

صرف نظر از آن چه به هنر/ صنعت سینما مربوط و درخور ستایش فراوان است، نگاه فیلم به اسارت انسان در حقارت خود ساخته اش بسیار تأمّل برانگیز است.

به نظر شما زندگی امروز ما همان نسخۀ دوم تراژدی نیست که شکل کمدی به خود گرفته است؟

منبع: یادها و آرزوها

 

—-

«آپارتمان» بیلی وایلدر هنوز هم تازه است

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/4-The-Apartment.jpgامیر قادری: بعضی فیلم‌ها به‌قدری حضور و وجودشان را در تاریخ سینما ثابت کرده‌اند که لازم نیست برای نوشتن درباره‌شان دلیل بیاوریم. حداکثر این‌که آپارتمان را می‌شود حاصل یگانه‌ی کمال سبکی یک استاد بزرگ در تاریخ سینما، یعنی بیلی وایلدر در نظر گرفت. یافتن گفت‌وگوی ترجمه‌نشده‌ای از وایلدر (که در ایران کارگردان بسیار شناخته‌شده و پرطرفداری است)، مشکل است؛ پس به همین مصاحبه‌ی کوتاه قانع شدیم. دو منتقد بزرگ از دو نسل درباره‌ی آپارتمان نوشته‌اند: بازلی کراتر از «نیویورک تایمز» نقدش را در سال‌های اکران اول فیلم نوشته، و یادداشت نسبتاً جدیدی از راجر ایبرت. این دو متن را انتخاب کردم، نه فقط به‌خاطر اعتبارشان، بلکه برای این‌که تفاوت واکنش‌‌ها را در طول سال‌ها و میان نسل‌ها دریابیم. خیال‌تان راحت باشد که فیلم حالا حالاها زنده است. یادداشت صمیمانه‌ی پیتر باگدانوویچ درباره‌ی جک لمون هم بیش‌تر شرح وقایع حضورش در پشت صحنه‌ی ایرما خوشگله است. مربع طلایی آپارتمان (وایلدر و دایموند و لمون و مک‌لین)، آن‌جا هم حضور داشتند. پس زیاد از موضوع دور نیست؛ هرچند که تفاوت این دو فیلم زیاد است. کارگردانی کار سختی است که نتیجه‌اش چندان قابل پیش‌بینی نیست. هوش و استعداد و تلاش به‌جای خود؛ ابر و باد و مه و خورشید و فلک هم باید در کار باشند. در مورد آپارتمان، ظاهراً بوده‌اند.

دیالوگ:

باكستر (جك لمون) خطاب به فرن:

تو نمی تونی الان بری. دكتر گفت ۴۸ ساعت طول می كشه تا اون مواد از بدنت خارج بشه.

چقدر طول می كشه تا خاطراتت با یه نفر دیگه از بدنت خارج بشه؟

منبع: شماره‌ ۳۶۹ ماهنامه‌ فیلم – آبان ۱۳۸۶

 

—-

آپارتمان یک فیلم ابدی، قندشوخی با چای تلخ زمان (ثانیه نورد)

نسیم خراشادی زاده: دید وایلدر به ماجرا هایی که خلق می کند، طناز و در عین حال غم انگیز است. در حالی که از خنده اشک می ریزی، نمیدانی شیرینی کلام وایلدر یا ظرافت او در چشاندن مزه ی شور تنهایی شخصیت ها و زندگی آنهاست که اشکت را در می آورد. چند درصد از ما می توانیم دنیا را با این ظرافت ببینیم ؟ و از این مهمتر چند درصد ما می توانیم دریافتمان را با همان شور و تردستی که وایلدر نشان میدهد به تصویر بکشیم ؟

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/5-The-Apartment.jpgاگر تا به حال "آپارتمان" را تماشا نکردید بگذاریید شاهدی ناچیز از داستان برای گرسنگی روحتان ارائه کنم. به نظر من بزرگترین قدرت هنرمند، قدرت شوخی کردن او با بزرگ ترین هیولاهاست: زندگی.

"فکر اولیه فیلم، سال ها در دفترچه جلد سیاه فکرهای وایلدر خاک می خورد.الهام گرفته از فیلمی از دیوید لین باعنوان برخورد کوتاه. در دفترش می خوانیم:"فیلمی درباره مردی که در رختخوابی می خوابد که هنوز از حضور عاشق ومعشوقی گرم مانده است. " باسهل شدن سانسور، سرانجام زمان آن فرارسید که آپارتمان ساخته شود. آیا تا کنون فیلمی شیرین تر و اندوهگین تر ازاین درباره زندگی آمریکایی ساخته شده است؟ سال ها پس ازاین،احتمالا جواب همچنان منفی خواهد بود. این"افسانه پریان مستهجن" که تامغز استخوان نو است،شاهکاری رمانتیک و اجتماعی درباره مردک حقیری است که درشرکت بزرگ بیمه کار می کند.آپارتمان او محل ملاقات های عاشقانه مدیران زن باره شرکت می شود ولمون در نقش غیرقابل تقلید سی.سی.باکستر،به گونه مشکوکی نردبان ترقی را درشرکت طی میکند،پااندازی خوش قلب وساده لوح، با دماغی فین فینی خودش عاشق دخترک مسئول آسانسور،فران کوبه لیک (شری مک لین) می شود،که پنهانی با فرد مک مواری در نقش جی.دی.شل درک،رئیس شرکت،در آپارتمان او ملاقات می کند. از بدشانسی باکستر زنی که او عاشقش است یکی از کسانیست که ازآپارتمان او استفاده می کند و…"

منبع: ثانیه نورد

 

[nextpage title=”نقدی بر فیلم «آپارتمان»: خفه شو و ورق ها را بده! (شرق)”]

نویسنده: علی نیرومندپور

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/6-The-Apartment.jpgآپارتمان، شروعى تفصیلى و پرده انداز دارد. بسان سكانس افتتاحیه ایرماى نازنین،نیروى محركه پیرنگ باز هم توصیف مهیج شهر است. این را اضافه كنید به وصف سردى از محل كار راوى، اداره بیمه شعبه نیویورك با بیش از سى هزار كارمند. تك گویى هاى باكستر، موكد این است كه جمعیت شهرش به طور دهشتناكى رو به فزونى گذاشته. بار اغراق آمیز این بخش از توصیفات این كاراكتر دلیل بر این نمى شود كه همچون برخى منتقدان آثار وایلدر، آپارتمان را نهایتاً نزدیك به بیانیه اى رو و سطحى در باب ریاى دنیاى صنعتى معاصرمان تلقى كنیم. شاید لازم باشد به این باور برسیم كه وایلدر هم هنرمندى انسان گراست تا نقاد شیوه هاى زندگى. مهم حضور یا اسارت در بطن این جریانات نیست. البته انتزاعى تر این است كه وجوه محیط داستانى را حلول روح خروشان آدمى بیابیم. در جهت تبیین این رویكرد، پرسشى مطرح مى شود كه شیوه ترسیم رابطه شخصیت هاى فیلمنامه با پیرامونشان بر مبناى چه اسلوبى بوده است.

پاسخ اینكه، نه باكستر در مراوداتش ناسازگار است و نه فرن یا حتى شلدریك كه زندگى شان را وقف یكجور دوستى ریاكارانه كرده اند. باكستر حتى ناى مقاومت در برابر هجمه هاى همسایه اش دكتر درایفوس را ندارد. آدم رنجورى است كه پس از به فراموشى سپردن تجربه عشقى پیشینش در پى مهاجرت به سین سیناتى در سال هاى بعد از آن، تمام تلاشش را بر این متمركز كرده كه رتبه ادارى اش را بالا بكشد. كلید آپارتمانش را در اختیار ذى نفوذان اداره قرار داده تا لانه عشقش سازند.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/7-The-Apartment.jpgبا این حساب در چنین روایتى با شخصیت هایى طرف هستیم كه واجد خصلت هاى منسوب پروتاگون نیستند. و بى شك یك جنبه هوشمندى دایموند و وایلدر این بوده كه توقع همذات پندارى رایج مخاطبان با كاراكترى مثل باكستر را نداشته اند. از سویى نمى توان گفت این شخصیت ها در محیط حل شده اند. چه كه سازگارى دلیل استحاله نیست. در خنثى ترین حالت مى تواند تلقى نوعى همسویى غیرجبرى باشد، مختوم به روزمرگى ویرانگر آدم هایى به شدت تنها. اسمش را گذاشته اند باختن زندگى. با این حال، روزنه امید اینجاست كه این سه نفر حداقل یك قوت دارند. اینكه به قولى هنوز روحشان را چون فاوست به شیطان نفروخته اند! بخشى از مایه هاى كمیك اثر بر همین مبنا رو آمده است. مثل زمانى كه باكستر طى نخستین ملاقات با مدیر شركت (شلدریك) با پنهان كارى، خودش را پاك جلوه مى دهد. «ردیف هاى بى شمار میز تحریر فلزى خاكسترى، قفسه هاى طبقه بندى خاكسترى و چهره هاى فلزى خاكسترى»… و در نظر مجسم كنید راهروى پهن شركت بیمه را در كادر سینما اسكوپ، آسانسور منتقل كننده كارمندان بین طبقات و به یاد آورید تاكید بر نفس نفس زدن هاى خانم لیبرمن در عرض خیابان و در راه گرد پله هاى آپارتمانش. ارتباطات و تقابل در این جامعه داستانى، نه نمود دنیاى عینى بلكه مى تواند استعاره اى باشد از تلاطمات شهر شلوغ و جهان درونى كاراكترها. محور مضمونى اثر نه در حوزه تاثیر جمع بر فردیت و نه تاثیرگذارى فرد در تعامل با گروه، بل تجسمى است غیرجانبدارانه از تمنیات درونى. برخى از این صحنه هاى كلیدى ریزپرداز و چند مورد مسترشات كه ذكرشان رفت به مثابه بازتاب شخصیت عمل كرده اند.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/9-The-Apartment.jpgآپارتمان دغدغه ژانر ندارد. سانست بولوار هم در عین نزدیكى به گونه نوآر در برخى لایه ها از آن دور مى ماند. بستر فیلمنامه آپارتمان در نگاه اول، تلفیقى است از رمانس و رگه هایى از كمدى موقعیت و كلامى (رقم زننده فرم صورى ژانر كمدى رمانتیك)، در حالى كه عموم مولفه هاى كلاسیك این گونه ادغامى را حامل نیست. كاراكتر مرد در آنچه به نام كمدى رمانس سنتى و مردم پسند مى شناسیم همواره بدبیارى هاى عشقش را تحمل مى كند تا در پایان، زمانى كه تسلطش بر وضعیت فردى به تعادلى نسبى رسید، ندانم كارى هاى معشوقه اش را بر او ببخشد و بازگشتش را پذیرا شود. در حالى كه مهمترین مشكل آدم هاى روایت وایلدر، مشكل نزدیكى است. در سكانس دوم سرماخوردگى باكستر هم یك نشانه است. نمى تواند به فرن نزدیك شود و سر صحبت را با او باز كند و جریان مكالمه شان پرتاب مى شود به سمتى دیگر.

ورود فرن به متن در وهله نخست، به میزان بسیارى جلب توجه مى كند. به یاد آورید شاخه گل میخك یقه لباسش و اظهارنظرهاى آقاى كركبى را و زمانى كه باكستر، زن جوان را با پوشش ادارى متمایزش (بارانى پشمى بدون كلاه) مى بیند و مى گوید بار اولى است كه او را با این لباس دیده. این تفاوت در شیوه حضور، بر خلاف عرف عمل كردن و در خلاف جهت آب شنا كردن، ضمن اینكه در جمع هوسرانان، او را انگشت نما كرده تا حدى نیز ابعادى رومحور از تمایز طلبى در زندگى و روابط این كاراكتر را در منظر مخاطب برجسته مى كند. در این خصوص، شتك به مخاطب هنگامى است كه مایوسانه پى مى بریم او این كارها را فقط براى سرپوش گذاردن بر تداوم رابطه اش با شلدریك انجام مى داده.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/10-The-Apartment.jpgباكستر بر سایه خویش نشسته، اما حضورش تحت تاثیر حضور فرن قرار نمى گیرد. با اینكه مارگى با آن طرز بیان خاصش درباره احساسات زمینى و فقد تعادل خلقى باكستر حرف مى زند، اما به واسطه اتمسفر غریب روایت و تحت تاثیر خلأهاى سیكل معیوب روزمرگى، فرصتى دست مى دهد از خود بپرسیم حالا چه باید كرد؟ پس نویسندگان، ما را در ارتفاعى بالاتر از شخصیت ها قرار داده اند. صحبت از خروج و نجات است نه قهرمان پرورى در حصار ژانر. كارهاى به ظاهر كوچك را در زندگى مى توان درست و حسابى به سرانجام رساند. با این حساب، باكستر اگر نتوانست تفكر اطرافیانش را نسبت به خویش ترمیم كند، لااقل این جرات را داشت كه به قول دكتر درایفوس، آدم باشد! سرش را بگیرد بالا و بگوید خانم كیوبلیك، دوستتان دارم. آپارتمان با آن پایان وایلدرى اش (پایان وایلدرى؟) اینقدر تلخ هست كه طعم تلفیقى رمانس و كمدى كلام و موقعیت را از سرمان بپراند. باز همه چیز به سیر معمولى اش برمى گردد. درست مثل زمانى كه فرن معصومانه بر تخت خواب باكستر بسترى شده بود، ابراز كلامى عشق افلاطونى باكستر بالاخره یك جا باید اتفاق مى افتاد. هر كریسمس براى شلدریك یك كیك میوه اى خواهند فرستاد!

از قول مارك كازینس در مقاله اى كه ضمیمه ترجمه فارسى فیلمنامه است، مى خوانیم: «سینماى وایلدر، سینماى فاصله گرفتن از نگره ها و ایدئولوژى هاست… همین چیزهاست كه به وایلدر عظمت مى بخشد…» و در ادامه مى نویسد: «هدف وایلدر، تصویر كردن مردم است و تمایلاتى در مردم كه ساده ترین راه هاى زیستن را مى جویند، نیمى با روزمرگى، نیمى با اندیشیدن.»

نویسنده: علی نیرومندپور (آرش)

روزنامه شرق

 

[nextpage title=”یادداشتی بر «آپارتمان» (سینما سینماست)”]

نویسنده: امیررضا نوری پرتو

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/11-The-Apartment.jpg" آپارتمان " اثر تحسین برانگیز بیلی وایلدر در سال ۱۹۶۰ اکران شد و موفق به کسب جایزه ی اسکار بهترین فیلم، بهترین کارگردان، بهترین فیلمنامه، بهترین تدوین، بهترین طراحی صحنه شد و در رشته های بهترین بازیگر نقش اول مرد ( جک لمون)، بهترین بازیگر نقش اول زن ( شرلی مک لین )، بهترین بازیگر نقش دوم مرد ( جک کروشن ) نامزد دریافت این جایزه بود. این شاهکار دوست داشتنی وایلدر همچنین در مراسم گلدن کلوب همان سال در رشته های بهترین فیلم کمدی، بهترین بازیگر نقش اول مرد ( موزیکال / کمدی )، بهترین بازیگر نقش اول زن ( موزیکال / کمدی ) به کسب جایزه نائل شد.

حدود دو سال قبل فیلمنامه ی " آپارتمان " را مطالعه کرده بودم و بی صبرانه منتظر یودم تا نسخه ای از این فیلم خاطره انگیز به دستم برسد که بالاخره افتخار تماشای این اثر به یاد ماندنی وایلدر را پنجشنبه ی گذشته در سالن کوچک حوزه ی هنری پیدا کردم و پی بردم: " خواندن کی بود مانند دیدن ! "

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/8-The-Apartment.jpgآپارتمان در کنار " بعضی ها داغشو دوست دارند " به فیلمی کالت و محبوب برای دوستداران فیلمهای کمدی بدل شده است. فیلم داستان " سی سی باد باکستر ( جک لمون )، کارمند جزء یک شرکت بزرگ بیمه در نیویورک است که برای ارتقاء شغلی در اداره، کلید آپارتمانش را در اختیار روسای امورش می گذارد تا برای گذراندن ساعتی با معشوقه هایشان راحت باشند. او در این بین عاشق فرن کوبلیک ( شرلی مک لین )، آسانسورچی اداره می شود اما در می یابد که فرن با رییس کل اداره، شلدریک ( فرد مک مورای ) سر و سری دارد. از همه بدتر اینکه باکستر ناخواسته کلید آپارتمانش را اختیار شلدریک می گذارد تا با فرن خوش باشد. فیلم را می توان یک کمدی جنسی دانست که خطوط قرمز در آن به خوبی رعایت شده است و برخلاف کمدی های چند سال اخیر که برپایه ی صحنه ها و دیالوگهای زننده و بی پروا استوار هستند، به خوبی شوخی های کلامی را با طنز موقعیت پیوند زده و حاصل تجربه ای مفرح، دوست داشتنی و از لحاظ کیفی در سطحی قابل قبول از کار در آمده است. فیلمنامه با رعایت قواعد کلاسیک لازم بسیار فاخر جلوه می کند و تنهایی و سرگشتگی باکستر را در دل نظام بوروکراسی و ضعیف کش جامعه ی سرمایه داری آمریکا با استادی هرچه تمامتر نشان می دهد. دیالوگها در نهایت سلیقه و زیبایی نوشته شده اند و شوخی های فیلم پس از گذشت چهل و هفت سال هنوز تازه و سرزنده هستند. حتی پایان خوشبینانه ی فیلم که به سینمای هند و فیلمفارسی های خودمان پهلو می زند با شوخی ای که در آن با صدای باز شدن درب شامپاین می شود، جلوه ای مفرح و دل انگیز پیدا می کند.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/2-The-Apartment.jpgکارگردانی وایلدر همانند همیشه بی آنکه جلوه ای تصنعی داشته باشد نقش عمده ای را در بهبود هر چه بیشتر تاثیر داستان ایفا می کند. کافیست به میزانسن های استادانه ی وایلدر در آپارتمان و یا محل کار باکستر نگاهی بیندازیم. نماهایی که از شخصیت اول فیلم در مواجهه با روسایش می بینیم بر حقارت و از بین رفتن شرف انسانیش تاکید می کند و بیشتر نماهایی که در آپارتمان باکستر از جک لمون مشاهده می کنیم در نمایی متوسط یا لانگ شات است که تاکیدی بسزا بر تنهایی این آدم می باشد و پس از حضور فرن در این آپارتمان شاهد کلوزآپ هایی محشر از صورت لمون و شرلی مک لین هستیم. ضمن اینکه هدایت صحیح بازیگران توسط وایلدر به همدلی بیننده با شخصیتها کمک بسیاری کرده است. جک لمون در نقش سی سی باد باکستر فوق العاده است و در تمام صحنه هایی که حضور دارد، همه چیز را تحت سایه ی هنرنمایی خود قرار می دهد. شرلی مک لین هم انگ نقش فرن کوبلیک ساده دل می باشد و زوج ماندگاری را با جک لمون تشکیل داده است. فرد مک کواری و جک کروشن هم بازی های خوبی را از خود به نمایش گذاشته اند. طراحی صحنه ی فیلم که کار الکساندر ترونر و ادوارد بویل است، بی نظیر است و تقابل فضای سرد و خاموش آپارتمان باکستر را با فضای شلوغ و پر رفت و آمد اداره ی بیمه به خوبی نمایان می سازد.

* بیلی وایلدر برای این فیلم سه بار به روی سن مراسم اهدای جایزه ی اسکار رفت ( بهترین فیلمنامه، بهترین کارگردان و بهترین فیلم ). نقل است نمایشنامه نویس معروف، ماس هارت، که دومین اسکار از سه اسکار وایلدر را به او اهدا می کرد به هنگام دادن جایزه سرش را در گوش بیلی گذاشت و گفت: " بیلی وقتش است که دیگر دست نگهداری. " ( *: به نقل از کتاب " گفتگو با بیلی وایلدر نوشته ی کامرون کرو / ترجمه ی گلی امامی )

نویسنده: امیررضا نوری پرتو

منبع: سینما سینماست

 

[nextpage title=”آپارتمان: واقعیت در لباس كمدی موقعیت (آوینی فیلم)”]

نویسنده: آزاد جعـــفری

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/7-The-Apartment.jpgدر مصاحبه مفصلی كه كارگردان و تهیه كننده آمریكایی، بیلی وایلدر در كتاب «گفتگو با بیلی وایلدر» با كامرون كرو انجام داده است به وضوح می بینیم كه وایلدر تعداد محدودی از فیلم های خود را دوست دارد و درباره برخی حتی خوش ندارد زیاد صحبت كند:

كامرون كرو: از میان فیلم هایی كه ساخته اید كدام به نظر خودتان كامل ترین است؟ كدام به شخصی كه شما هستید نزدیك تر است؟

بیلی وایلدر: فیلمی كه كمترین اشكال را دارد، منظورم اشكالات واضح است، «آپارتمان» است. ولی نسخه نهایی فیلم «بعضی ها داغشو دوست دارن» را خیلی دوست دارم. فیلم موفقی بود. شاید هم این و «سانست بولوار». (گفتگو با بیلی وایلدر، كمرون كرو، ترجمه گلی امامی، صفحه ۶۹)

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/9-The-Apartment.jpg«آپارتمان (۱۹۶۰)» یك كمدی موقعیت تمام عیار است. نه از جهت به كار گیری المان های آشنا و بسیار استفاده شده این ژانر، بلكه همانطور كه خود وایلدر اشاره می كند از جهت بی نقص بودن. سی. سی. باكستر، شخصیت محبوب آپارتمان كه نقش او را جك لمون بازی می كند، انسانی است كه خود را متفاوت از بقیه نمی داند، ساده تر از این حرف هاست، ادعایی ندارد اما ذات پاكی دارد و همین برای محبوب نمودن او نزد تماشاگر كافی است.

در «آپارتمان» همه چیز واقعی است و آنچه این واقعیت را برای ما رنگ طنز می زند موقعیت های خاصی است كه در فیلمنامه درخشان وایلدر و دایموند برای ماجرا طراحی شده است. آپارتمان سعی نمی كند به زور شوخی های كلامی صرف یا فرمالیسم طنزپردازانه و یا موقعیت های فانتزی از تماشاگر خنده بگیرد. سادگی باكستر را هم نمی توان به حماقت تعبیر نمود چراكه پیچیدگی روایی داستان به گونه ای است كه اگر قرار باشد كسی در این میان احمق جلوه كند دیگران هستند نه او كه تنها جرمش موقعیت كمیكی است كه برایش بوجود آمده و راه فراری هم از آن ندارد: اینكه یك بار كلید آپارتمانش را به دوستی سپرده بدون اطلاع از مقصود اصلی او و حالا دیگر نمی تواند بعد از آن یكی به كسی جواب رد بدهد و ضمناً تا قبل از به میان آمدن قضیه خانم كوبلیك چندان احساس عذاب وجدان هم از این كارش ندارد چراكه از میان آن همه كارمند اداره بیمه ۴ نفر برایش رقم مهمی نیست. به لحاظ درصد! در واقع موقعیت های كمیك آپارتمان موقعیت های خاصی نیستند كه بتوان آن ها را تحت یك قاعده ثابت درآورد. بلكه از نوع همان موقعیت هایی هستند كه همه در زندگی واقعی با آن دست و پنجه نرم می كنند. موقعیت های كمیك وایلدر بخصوص در این فیلم از واقعیت هایی سرچشمه می گیرند كه پیش از اینكه كمیك باشند، استعاری و نمادین باشند و پیام رسان، ملموسند و مبتلابه عموم مخاطبان، و از آنجا كه با واقعیت بیگانه نیستند از غم و تلخی هم بی نصیب نمانده اند.

در این خصوص به همین اشاره­ی مختصر اکتفا می­کنیم چون قصد نداریم به وجوه معناشناختی آپارتمان بپردازیم؛ چراکه اثر هنری در اصل آفریده می­شود تا دنیا را همان­طور که هست، با همه­ی پیچیدگی­ها و قابلیتش برای تأویل و تفسیر متفاوت به نمایش بگذارد و وجه تمایز آن از تفکر عقلی و علمی همین است. پس بحث محتوایی از آن­جا که آشکار نمودن وجوهی از اثر است که قرار است تأثیر ناخودآگاه داشته باشند مخالف با خاستگاه هنر بوده و به تعبیر ولادیمیر ناباکوف در شناخت اثر هنری محلی از اعراب ندارد.

نویسنده: آزاد جعـــفری

منبع: آوینی فیلم

 

[nextpage title=”دو نگاه به شخصیت سی. سی. باکستر در فیلم «آپارتمان»”]

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/14-The-Apartment.jpegشخصیت سی. سی. باکستر را می توان به غالب مردمی که در اواخر دهه ۱۹۵۰، در امریکا زندگی می کردند، اطلاق کرد؛ مردی که می خواهد موقعیت اجتماعی خود را حفظ کند و در ضمن به آرامی از نردبان ترقی بالا رود. زمانی که بخت و اقبال به او روی می آورد، این کارمند دون پایه که در یک شرکت بزرگ مشغول به کار است، برای ترقی حاضر است، دست به هر کاری بزند. او آپارتمان خود را برای انجام کارهای خلاف در اختیار کارمندان مافوق خود می گذارد. اما بزودی متوجه می شود که زن مورد علاقه اش – فران کوبلیک – نیز به این خانه رفت و آمد دارد. حرکات عصبی جک لمون چنان تأثیری بر فیلم و شخصیت باکستر می گذارد که کمتر بازیگری قادر به انجم آن است. بازی او در پایان فیلم، هنگامی که باکستر کشف می کند که قلباً آدم شریف و خوبی است – نکته ای که بیننده از ابتدا به آن واقف است – فوق العاده است.

لمون پیش از تهیه فیلم آپارتمان، با بیلی وایلدر، در بعضی ها داغش رو دوست دارن همکاری کرده بود. به همین دلیل وایلدر، نقش باکستر را تنها برای لمون نوشته بود. او پیش از این و در نقش های دیگر، استعداد فراوان خود را آشکار نموده بود. مانند نقشی که در آقای رابرتز ایفا کرد و توانست جایزه اسکار را از آن خود کند.

اما فیلم آپارتمان با تمام فیلم های پیشی او تفاوت داشت. تنها لمون قادر بود، صحنه دشوار و دیوانه وار زندگی بخشیدن به فران کوبلیک را که با خوردن مقدار زیادی قرص خواب آور دست به خودکشی زده بود، اجرا کند. آنهم درست هنگامی که در حال ترقی است و آرزوی دیرینه اش به تحقق می پیوندد.

علیرغم این حقیقت که وایلدر به ندرت دست به انجام کاری می زد که در فیلمنامه موجود نباشد، اما در آپارتمان صحنه هایی وجود دارد که بدون برنامه قبلی و فی البداهه انجام شده اند، مانند صحنه بازی باکستر و کوبلیک در پایان فیلم.

برگرفته از:

۱ – کتاب: فرهنگ جهانی فیلم نوشته: بهروز دانشفر

۲ – مجله: گزارش فیلم – شماره مخصوص صد سالگی سینما – جلد

منبع: درخت دانش

 

—-

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/15-The-Apartment.jpgشخصیت متواضع، مودب، خجالتی و کمروی سی سی باکستر با بازی زیبای جک لمون در فیلم آپارتمان یکی از بیاد ماندنی ترین و دوست داشتنی ترین شخصیتهای تاریخ سینماست. کارمند ساده ای که به شوق دریافت رتبه اداری و پیشرفت کاری بازیچه رفتار ناپسند روسا و همکارانش می گردد. به طوری که از رفتار او سوء استفاده کرده و در آپارتمان محل سکونتش به خوش گذرانی می پردازند. این در حالیست که در برخی از موارد مجبور می شود تا صبح در خیابان ها پرسه بزند.زندگی این کارمند ساده با ورود آسانسورچی زیبای اداره به نام فرن کیوبلک (شرلی مک لین) دگرگون می شود و در نهایت باکستر ساده برای اولین بار عاشقی را تجربه می کند. باکستر با رفتار متواضعانه اش در تقابل با رفتار سایر مردان جامعه ای است که در آن زندگی می کند. در حالی که همه کارمندان و روسا به دنبال فرصتی مناسب برای خوش گذرانی با فرن هستند، باکستر که به طور اتفاقی با پیکر نیمه جان فرن در اپارتمانش روبرو شده او را تر و خشک کرده و پس از بهبودی فرن با او رفتاری متین و موقرانه دارد. با این همه در اواخر فیلم همه چیز بر علیه باکستر جبهه گرفته و حتی منجر به کتک خوردن او هم می شود. باکستر در اوج نا امیدی در حالیکه از کارش اخراج شده و قصد ترک آپارتمانش را دارد با صدای زنگ در و پیامد آن حضور فرن روبرو می شود. اوج متانت باکستر در سکانس پایانی فیلم رقم می خورد زمانی مانند یک کودک ساده در یک جمله به فرن می گوید که عاشقش شده است…

منبع: کافه کلاسیک

 

[nextpage title=”یادداشتی درباره ی فیلم آپارتمان (تراوشات یک ذهن خسته)”]

«آپارتمان» داستان کارمند شرکت بیمه ای معروف است که برای پیشرفت سریع در کارش، آپارتمان خود را به مدیران متاهل شرکت برای خوشگذرانی با معشوقه هایشان می دهد. در حالی که خود مجبور است شب های سرد زمستانی را در کافه ها و خیابان ها سپری کند. او بزودی با دادن کلید خانه خود به مدیر عامل ترفیع می گیرد ولی از این قضیه مطلع نیست که معشوقه مدیر عامل همان دختر آرزوهای اوست.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/16-The-Apartment.jpgآپارتمان فیلمی است از بیلی وایلدر، کارگردان صاحب سبک اتریش تبار آمریکایی که در سال ۱۹۶۰ به روی پرده رفت. بیلی وایلدر صاحب آثاری بزرگ مانند «بعضیا داغشو دوست دارن»، «بازداشتگاه شماره ۱۷»، «آخر هفته از دست رفته» و شاهکارهایی چون «بلوار سانست» و «غرامت مضاعف» است.

نگاه تاریک فیلم به نظام پیشرفت شرکتی به وضوح قابل مشاهده است. راه پیشرفت،به اصطلاح ما ایرانی ها حال دادن به دانه درشت هاست. این پیامی است که می تواند مضمون تلخی را با فیلم همراه کند ولی وایلدر دقیقا می داند که چگونه باید این کار را به نحو نشاط آوری انجام دهد.

«آپارتمان» فیلمی کمدی است که درونمایه رمانس دارد. مثلث بکستر،فرن و شلدرک از آن دسته مثلث های عجیب سینمایی است. سوءاستفاده احساسی شلدرک از فرن باعث اقدام به خودکشی فرن در آپارتمان بکستر می شود. نجات او توسط بکستر و دکتر همسایه و حوادث دو روز بعد آن، باعث باز شدن دید آن دو نسبت به مسائل اطراف می شود و در می یابند که رویاهایشان چه هزینه ای را برای آن دو در پی داشته. فرن و بکستر هر دو قصد استفاده از شلدرک را داشتند. فرن برای ارضای احساسات خود و بکستر برای رسیدن به یک پست شغلی بالا. در حالی که در این بین در واقع آن ها بودند که مورد استفاده شلدرک قرار می گرفتند. شلدرک تا زمانی که آپارتمان بکستر را نیاز داشت، او را در مقام معاون خود نگه می داشت و فرن را تا زمانی که از او خسته می شد.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/2-The-Apartment.jpg«آپارتمان» لحظات کمدی لذت بخشی را -مانند صحنه ای که در حال برنامه ریزی برای بدست آوردن خود بود- دارد. اما این کمدی در نیمه دوم فیلم با تلخی همراه می شود. القای این فکر که تنها چیزی که باعث می شود مردان فیلم نسبت به همسران خود وفادار باشند، نداشتن یک خانه جایگزین برای ارضای هوسهای خود است، جنبه تلخ و تامل برانگیزی را به همراه دارد.

«آپارتمان» یک داستان عشقی زیبا نیست. بلکه داستانی از اخلاقیات فراموش شده است. مسئله ای که حتی شخصیت اصلی فیلم نیز درگیر آن است و شاید به خاطر نقش اول بودن و تصور قهرمان بودن بکستر، مدتی طول بکشد تا مخاطب آن را قبول کند. قبول پیشرفت از راههای غیرمتعارف و کمک به مدیران خود برای خیانت به همسرانشان می تواند از ضعف های اخلاقی بکستر باشد.

وایلدر به نحوی عالی از هنرپیشگان خود بازی می گیرد. مک موری، بازیگر نقش شلدرک است. او عالی شخصیتی جذاب و کاریزماتیک را به نمایش گذاشت تا به بیننده کاملا بقبولاند که چرا این قدر فرن و بکستر جز اطاعت از او چاره دیگری ندارند. نقش آفرینی او از بقیه بازیگران یک سر و گردن بالاتر بود. جک لمون هم در نقش بکستر، شخصیتی ترسو و انسانی معمولی را بازی می کرد که از شرایط خود ناراضی است. و مک لین در نقش فرن، زنی جذاب و آسیب پذیر را به نمایش گذاشت.

منبع: تراوشات یک ذهن خسته


[nextpage title=”نگاهی به فیلم «آپارتمان» (هفته نامه مهر)”]

فیلم «آپارتمان» مربوط به سال ۱۹۶۰ است، ‌برنده‌ی پنج جایزه‌ی اسكار (بهترین فیلم، بهترین كارگردانی، بهترین فیلم‌نامه، بهترین تدوین و بهترین كارگردانی هنری) و پنج نامزدی اسكار (بهترین بازیگر نقش اول مرد برای جك لمون، بهترین بازیگر نقش اول زن برای شرلی مك‌لین و…). فعالیت هنری «بیلی وایلدر» (كارگردان) از سال ۱۹۲۹ شروع شد و تا سال ۱۹۸۹ كه رسماً بازنشستگی خود را اعلام كرد، ادامه داشت.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/10-The-Apartment.jpgوایلدر كار خود را از نویسندگی برای برنامه‌های تلویزیونی شروع كرد و بعدها فیلم‌هایی را كه خود می‌نوشت، كارگردانی و تهیه می‌كرد (او در گفت‌وگویی بیان كرده كه اگر فیلم‌نامه‌های من خوب كارگردانی می‌شدند، هرگز كارگردان نمی‌شدم!). بیلی وایلدر سرانجام در ۲۷ مارس ۲۰۰۲ در سن ۹۶ سالگی درگذشت.

حاصل شصت سال كار او در حیطه‌ی سینما، شش جایزه‌ی اسكار، یك جایزه‌ی تالبرگ (۱۹۸۷) و چهارده بار نامزدی اسكار است. نگاهی كه او به امریكای زمان خود داشت، بسیار هوشمندانه و نقادانه بود و لحظات تلخ و شیرین در كنار هم، فیلم‌های او را تشكیل می‌دادند. او هیچ‌گاه اجازه نداد تلخی و یا شیرینی بیش از حد، فیلم‌هایش را نابود كند. اعتدالی كه او در تك‌تك صحنه‌های فیلم‌هایش رعایت می‌كرد، از او كارگردانی بزرگ ساخت.

فیلم «آپارتمان» ملودرامی زیبا و دیدنی از وایلدر است: داستان یك كارمند اداره‌ی بیمه، آقای باكستر (جك لمون)، كه تنها زندگی می‌كند و برای ترقی شغلی و كسب رتبه‌های بالاتر در اداره، كلید آپارتمان‌اش را برای چند ساعت به كارمندان عالی‌رتبه امانت می‌دهد. اما آن‌قدر متقاضی زیاد است كه برای جلوگیری از تداخل آن‌ها، او یك تقویم رومیزی را برای این كار در نظر می‌گیرد. اوضاع بر همین منوال می‌گذرد تا این‌كه آقای باكستر به خانم كوبلیك (شرلی مك‌لین)، دختری كه در اداره متصدی آسانسور است، دل می‌بندد.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/5-The-Apartment.jpgفیلم، اشاره‌های فوق‌العاده ظریفی به فساد اخلاقی آدم‌ها دارد و این‌كه همه‌ی برخوردهای روزانه در ادارات، ناشی از مسایل دیگری است كه درحقیقت نباید هیچ ارتباطی به هم داشته باشند، ولی دقیقاً در ارتباط مستقیم هستند! مانند انتقام‌های به ظاهر كوچكی كه توسط كارمندان دون‌پایه‌ای مثل منشی گرفته می‌شود كه نتیجه‌اش در نهایت برای رییس هم بد نیست و حتی ترجیح می‌دهد كمی مجرد بماند و از مجرد بودن لذت ببرد. «دروغ‌هایی» كه دائماً در حال رد و بدل شدن است و «راست‌هایی» كه دیگر ارزشی ندارند، نابود شدن‌ها و بی‌تفاوت شدن‌ها، استفاده‌ی دقیق و به‌جا از كمدی در درام‌ترین و غمناك‌ترین صحنه‌ها، همه و همه امضای وایلدر را در بر دارند. از سكانس‌های فوق‌العاده‌ی فیلم، سكانس‌های مربوط به آینه‌ی ترك‌خورده‌ی خانم كوبلیك است؛ در لحظاتی كه آقای باكستر مشغول جلب توجه خانم كوبلیك است و كلاه جدیدش را بر سر گذاشته و امتحان می‌كند و دائماً نظر خانم كوبلیك را می‌پرسد، خانم كوبلیك ـ كه درست چند دقیقه قبل و بعد از كشف حقایقی تلخ كاملاً درهم شكسته است ـ نظرهایی درباره‌ی كلاه می‌دهد كه بدون كوچك‌ترین توجهی است. او هنگام ترك اتاق، آینه‌ی ترك خورده‌اش را از جیب‌اش بیرون می‌آورد تا نگاهی به صورت‌اش بیندازد و باكستر با دیدن آینه، از حقیقت تلخی آگاه می‌شود و درهم می‌شكند.

در این سكانس، با این‌كه بیننده از قبل حقیقت را می‌داند، ولی با او ویران می‌شود و درهم می‌شكند.

صحنه‌های حضور دكتر در آپارتمان و تعجب او از به كار بردن لفظ خانم و آقا توسط باكستر و كوبلیك در مقابل هم؛ استفاده‌ی تلخ و شیرین از تیغ ریش‌تراشی كه از یك طرف از یك عشق پاك خبر می‌دهد و از طرف دیگر از احتیاط هم‌راه با ترس باكستر از آقای رییس و در یك كلام، مقام و موقعیت او در اداره و ترس از دست دادن آن؛ لحظاتی كه باكستر دل شكسته هنگام جمع كردن وسایل آپارتمان‌اش به راكت تنیسی كه از آن به‌عنوان آبكش برای دم كردن اسپاگتی استفاده كرده بود، نگاه می‌كند و یك رشته ماكارونی باقی‌مانده بر روی آن را با لبخند تلخی از راكت جدا می‌كند؛ و… همه و همه شاهكارهای بیلی وایلدر است كه البته با بازی عالی جك لمون هم‌راه است.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/17-The-Apartment.jpgسكانس‌های تلاش باكستر برای سرگرم كردن خانم كوبلیك؛ ابراز احساسات تصنعی و شدیدش در مورد كارت‌های خانم كوبلیك و نیمه‌كاره ماندن بازی به این دلیل كه خانم كوبلیك خواب‌اش می‌برد؛ تلاش‌های باكستر برای متقاعد كردن رییس كه حداقل چند كلمه‌ای با خانم كوبلیك صحبت كند؛ اعترافات زن مبنی بر این‌كه همیشه در بدترین زمان و بدترین مكان قرار گرفته و این‌كه چرا هیچ‌وقت در زندگی نتوانسته است عاشق یك آدم خوب و ساده مثل باكستر شود و…

بالاخره در بازگشت به آپارتمان، همه‌چیز به خوبی و خوشی در حال تمام شدن است كه ناگهان خانم كوبلیك (به هم‌راه بینندگان) در راه‌پله با شنیدن صدای باز شدن در بطری به شدت غافل‌گیر می‌شود و برای لحظاتی فكر می‌كند كه باكستر خودش را كشته است و…، اما سرانجام در صحنه‌ی آخر، وقتی باكستر به كوبلیك می‌گوید: «دوستت دارم»، او در جواب می‌گوید: «خفه شو و كارت‌ها را بده!» یك پایان غیركلیشه‌ای و ناب.

منبع: هفته نامه مهر

 

 

[nextpage title=”نقدی بر فیلم «آپارتمان» کمدی فراموش نشدنی بیلی وایلدر: عشق اشتباهی (فیلمروز)”]

نویسنده: علیرضا سید

«آپارتمان» بارزترین نمونه فیلمسازی آگاهانه از سیستم فرمال روایی کلاسیک آمریکا و پرافتخارترین فیلم کارگردانی است که در تمامی فیلم‌هایش سعی داشت به همگان بفهماند که الگوی سه‌پرده‌ای فیلمنامه، کاملترین ساختار تشکیل‌دهنده متون فیلم‌هاست.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/18-The-Apartment.jpgبیلی وایلدر در «آپارتمان» ثابت می‌کند که آنچه باعث ماندگار شدن یک اثر در تاریخ سینما می‌شود، نه تکنیک‌های پیچیده ساختاری و نه ایجاد تفاوت و تنوع به قیمت از دست رفتن اصول اولیه سینماست بلکه آنچه یک اثر را شاخص و مؤثر می‌سازد، ایمانی است که سازنده‌اش آن را همچون یک روح در لحظه ‌لحظه‌های کالبد فرم فیلم جاری می‌سازد.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/9-The-Apartment.jpgشروع طوفانی و پرسرعت «آپارتمان» از همان ابتدا به ما می‌فهماند که با فیلمی سرراست و پرداستان روبه‌رو هستیم که طرح نو و جذابش دلیلی بر از دست رفتن پرداخت دقیق و پرجزئیاتش نمی‌شود. ما از همان دقایق ابتدایی از طریق نریشن با شخصیت سی سی باکستر یا به اصطلاح باد (با بازی شگفت‌انگیز جک لمون)، محل کار و زندگی، موقعیت اجتماعی و نیاز اولیه او که ترفیع درجه در شرکت بیمه ماندگار شعبه نیویورک است، آشنا می‌شویم. این در حالی است که کمتر از ۵ دقیقه بعد، از موقعیت اولیه نامتعارف شخصیت اصلی فیلمنامه، یعنی اجاره شدن آپارتمانِ باد توسط همکارانش، از طریق یک دیالوگ ساده مطلع می‌شویم: "آپارتمان من، آپارتمان خوبیه، فقط مشکلش اینه که هر وقت بخوام نمی‌تونم برم توش"؛ و البته باز هم خیلی طول نمی‌کشد تا رابطه باد با صاحبخانه‌اش و تمامی اعضای شرکت (که مایل به اجاره آپارتمان او هستند) و همچنین عشق پنهانی او به آسانسورچی زیبای شرکت یعنی خانم کیوبلیک (با بازی شرلی مک لین) آشنا شویم. به همین علت است که سرعت را بعنوان یکی از فاکتورهای شاخص فیلم معرفی می‌کنیم و «آپارتمان» را از این منظر بعنوان یکی از سریع‌ترین کمدی‌های تاریخ سینما به حساب می‌آوریم. حرکت از پرده اول فیلمنامه به پرده دوم آن نیز با سرعت غافلگیرکننده‌ای در جایی که رئیس باد (با بازی فرد مک مورای) به او پیشنهاد ترفیع رتبه در ازای اجاره آپارتمان را می‌دهد، اتفاق می‌افتد و درست دقایقی بعد با گره اصلی داستان یعنی رابطه پنهانی رئیس باد با خانم کیوبلیک مواجه می‌شویم. از اینجا به بعد فیلمنامه‌نویسان اثر (آی.ای.ال. دیاموند و بیلی وایلدر) بطور آگاهانه، باکستر را در تمایز بین خواسته بیرونی (ترفیع رتبه در شرکت) و خواسته درونی‌اش (عشقش به کیوبلیک) قرار می‌دهند؛ و این دقیقاً کنش اصلی فیلمنامه است. پس از این نیز فیلمنامه اجازه لحظه‌ای خسته شدن به تماشاگر را نمی‌دهد و اتفاقات پیاپی و در عین حال منطقی، نه تنها داستان را از خطر یکنواخت شدن نجات می‌دهند بلکه با جلوتر رفتن فیلم تمایز خواسته‌های باد و درگیری ذهنی وی را شدیدتر کرده و او را مجبور به انتخابی صریح بین دختر مورد علاقه‌اش و شغل و ترفیع رتبه‌ای که مدت‌هاست برایش زحمت کشیده، می‌کند؛ و اینجاست که پرداخت وایلدر چه بعنوان نویسنده و چه بعنوان کارگردان فیلم، تا انتهای پرده دوم و پایان دادن به چنین قصه قدرتمند و جذابی در پرده سوم آنقدر با وسواس، دقیق و قدرتمند است که ما براحتی باور می‌کنیم که باد، عشق کیوبلیک را به تمامی اهدافی که در چند ساله اخیر عمرش داشته، ترجیح می‌دهد.

«آپارتمان» بار دیگر صحت نظریه مستحکم وایلدر در یکی از معروف‌ترین سخنانش که می‌گفت: « با تمام شدن فیلمنامه هشتاد درصد فیلم به پایان می‌رسد.» را به اثبات می‌رساند. اهمیت و سختگیری وی بر عنصر مسلط فیلمنامه در تمامی آثارش، مهمترین درسی است که این فیلمساز بزرگ تاریخ سینما به نسل‌های آینده سینماگران می‌دهد و همین عامل سبب می‌شود تا هر منتقدی در بررسی آثار وایلدر ناخواسته به فیلمنامه‌های فیلمهایش که اولین و مهمترین شاخصه سینمای او هستند، بپردازد.

جدا از فیلمنامه آموزشی وایلدر و دیاموند، «آپارتمان» فیلمی فوق‌العاده تکنیکی و یکدست است که کارگردانی خلاقانه وایلدر و فضاسازی گرم و دلنشین او سبب می‌شود هر بیننده‌ای اعم از خاص و عام، با شخصیت، موقعیت و موضوع «آپارتمان» احساس نزدیکی کرده و تجربه تماشای فیلم به یکی از تجربه‌های لذت‌بخش و فراموش‌نشدنی عمرش تبدیل گردد.

نویسنده: علیرضا سید

منبع: فیلمروز

 

[nextpage title=”نگاهی به شخصیت جك لمون در فیلم آپارتمان: تنهای محبوب (آوینی فیلم)”]

نویسنده: آزاد جعفری

۲۷ ژوئن سالمرگ بازیگر نام آشنای سینمای كلاسیك، جك لمون است. بازیگر به یادماندنی و خلاقی كه شاید بیش از همه او را به خاطر بازی در فیلم های سرزنده و دوست داشتنی بیلی وایلدر می شناسیم. بخصوص برای حضور در شاهكار بی نظیر «آپارتمان» كه حقیقتاً در سینمای طنز كلاسیك نمونه ای یكّه و مثال زدنی است.

شخصیت سی سی باكستر كه نقش آن را جك لمون بازی می كند یكی از اخلاقی ترین شخصیت های سینمای هالیوود از ابتدا تا به امروز است. باكستر مردی است عفیف و خویشتن دار كه این عفت و خویشتن داری را مدیون شخصیت منحصر به فردش است نه مدیون شرایطی كه در آن به سر می برد. اتفاقاً شرایط او به گونه ای است كه كمتر كسی تاب مقاومت در برابر آن را دارد. باكستر ولی تافته ای جدابافته است كه در ظاهر شاید به خاطر عشق اما در واقع به خاطر تلقی اخلاقی خاصی كه دارد همرنگ جماعت دور و برش نمی شود و علیرغم مجرد بودن و آپارتمان خالی داشتن و برخورداری از امكاناتی كافی برای هوسرانی و بی بند و باری، حتی یك بار هم تن به هرزگی نمی دهد و همچون دوشیزگان خوشنام تا لحظه ی ازدواج دامن خود را از آلودگی گناه پاك نگه می دارد.

حتی تصور وجود چنین شخصیتی هم در سینمای بدنام هالیوود غیرممكن به نظر می رسد مگر به عنوان شوخی و به مثابه طنز. هنر بیلی وایلدر در این است كه از این شوخی و طنز بهره می گیرد تا امر به ظاهر ناممكنی را كه ذكرش رفت تحقق ببخشد و از شخصیت ساده و بی آلایش باكستر كاراكتری آرمانی خلق كند كه تماشاگران همزمان با خندیدن و دل سوزاندن به حال او، دوستش داشته باشند و از این بالاتر، در برابر او خود را حقیر ببینند و به حالش غبطه بخورند.

باكستر شخصیتی است كه نظیرش را فقط می توان در فیلم های خود وایلدر پیدا نمود. فیلم هایی همچون «خارش هفت ساله» و «ایرما خوشگله». شخصیتی سالم و صادق و اخلاقی. انسانی بیگانه با جامعه ی محل سكونتش. مردی مهربان و به معنای واقعی كلمه عاشق پیشه كه از فرط خوبی اش تنها مانده است. یا به قول خود باكستر خطاب به خانم كیوبلیك، شخصیتی مثل رابینسون كروزوئه كه در جایی دورافتاده از اجتماع، با تنهایی خودش روز و شب می كند. اما این شخصیت تنها، در فیلم آپارتمان تبدیل شده به شخصیتی محبوب كه مخاطبان فیلم نمی توانند دوستش نداشته باشند.

سی سی باكستر فیلم آپارتمان اگرچه كاراكتری كمیك و به ظاهر غیرجدی است اما با این وجود در ذهن مخاطب فیلم به عنوان الگویی مثال زدنی از یك مرد نمونه برای همیشه باقی می ماند و كسی نمی تواند با كمدی خواندن فیلم و شوخی دانستن این شخصیت، تأثیر سازنده ی آن را در ناخودآگاه مخاطب انكار كند. باكستر نه فقط یك كاراكتر سینمایی كه یك شخصیت واقعی است. حتی واقعی تر از خود ما. و این ویژگی علاوه بر فیلمنامه و كارگردانی اثر، به بازیگر نقش باكستر یعنی جك لمون هم بر می گردد. اصلاً سی سی باكستر یا همان «بادی» فیلم آپارتمان را نمی شود بدون لمون تصور كرد.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/19-The-Apartment.jpgمیمیك چهره ی جك لمون به گونه ای است كه می تواند هم كمیك باشد، هم سمپاتیك، هم جدی و حتی تراژیك، هم رمانتیك. كمتر چهره ای در سینمای طنز هست كه این ویژگی ها را توأمان داشته باشد. لمون از این ویژگی شخصیتی اش بهترین استفاده را می كند و تصویری از باكستر فیلم آپارتمان عرضه می كند كه فیلمنامه به تنهایی هرگز قادر به ارائه ی آن نیست. وایلدر در كارهای سینمایی اش این تجربه را داشته كه فیلمنامه ای بنویسد و دیگران طوری آن را كارگردانی كنند كه رضایت او را به دنبال نداشته باشد. در آپارتمان اما او اختیار تام داشته تا هر طور كه خودش می خواهد فیلمش را كارگردانی كند اما آیا بدون وجود جك لمون وایلدر می توانست موفقیتی اینچنین حاصل كند؟ با استناد به بازی خیره كننده ی لمون می توانیم بگوییم حقیقتاً چنین موفقیتی بعید به نظر می رسد. مگر اینكه كسی این نقش را بازی می كرد كه درست مثل جك لمون و كپی برابر اصل او بود كه در این صورت هم موفقیت این نقش، باز مدیون شخص لمون می بود نه آن بازیگر جایگزین.

در یادبود بازیگران سینما نیازی نیست به بیوگرافی آن ها بپردازیم و كارنامه ی هنری شان را فهرست كنیم. بازیگران سینما هنرشان در ماندگار كردن شخصیت هایی است كه بازی كرده اند نه در تعدد نقش های پیشنهاد شده به آن ها و یا جوایز دریافتی شان و یا سابقه ی همكاری شان با كارگردانان بزرگ. جك لمون اگر در سینما محبوب است و به یاد ماندنی به خاطر تأثیرگذار بودنش در نقش هایی همچون سی سی باكستر «آپارتمان» و جری «بعضی ها داغشو دوست دارن» و نستور «ایرما خوشگله» است. و باكستر نه فقط در بین كاراكترهای فیلم آپارتمان كه حتی در میان این نقش های دیگر لمون هم تافته ای جدابافته و نمونه ای منحصر به فرد است.

نویسنده: آزاد جعفری

منبع: آوینی فیلم

 

[nextpage title=”تجربه مکان و شخصیت پردازی در دو همکاری متفاوت دایموند و وایلدر: آپارتمان و آوانتی (فیلم نگار)”]

نویسندگان: امیررضا تجویدی، بهنام شریفی

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/2-The-Apartment.jpgآپارتمان کاملترین اثر مشترک دایموند و وایلدر و بدون شک جزو برترین شاهکارهای تاریخ سینما قرار دارد. اثری که مهمترین رمز ماندگاریش تعادل شگفت انگیزش است. فیلمنامه ی دیاموند و وایلدر مثل جریان زندگی ساحتی دوگانه دارد. تلخی وشیرینی توامانی که در این فیلم وجود دارد کاملا از جنس زندگی است. این فیلم مرز درخشان آثار تلخ وشیرین وایلدر هم هست. در واقع تمام مولفه ها و مضامین فیلمهای او و به خصوص همکاری مشترکش با دایموند در آن وجود دارد. سی سی باکستر کارمند ساده ای است که راه حل پیشرفتش در اداره را در باج دادن به مافوقها و دادن کلید آپارتمانش به آنها می داند. اما در طول فیلم هرچه که او در ادره ترفیع می گیرد، متوجه می شود که حریم و اخلاقیات و مهمتر از همه فردیتش را از دست می دهد. وقتی انگیزه ی قدرتمندی مثل عشق هم در این وسط باشد، باید انسانیت خفته بیدار شود. بالاخره او عشق را به دست می آورد اما منزلت پوشالی اجتماعیش را از دست می دهد. باز هم یک داستان جذاب و پرکشش مقدم بر همه چیز قرار می گیرد و پله پله با شخصیت پیش می رویم و تحول پایانی را هم به خاطر پیش زمینه های درست عمیقا درک می کنیم. بستر اجتماعی اثر و مفاهیم اخلاقیش زمان ومکان ندارد ومی تواند در تمام دورانها با نوع بشر ارتباط برقرار کند. چرا که دیاموند وایلدر به ریشه ها و اصول انسانی پرداخته اند و انسانیت و عشق وتعهد واخلاقیات همیشه بر همه چیز مقدم هستند.

در میان مجموعه آثار بیلی وایلدر، فیلم‌های کمدی-رمانتیکی که او به همراه آی ای ال دایموند، همکار فیلمنامه نویس‌اش نوشت و ساخت، از محبوبیت و شهرت خاصی برخوردارند که در میان آن‌ها، شاید بتوان آپارتمان و آوانتی را به عنوان دو نقطه مرکزی در کارنامه همکاری این دو نفر به حساب آورد.

حس مکان: آپارتمان و جزیره

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/8-The-Apartment.jpgهسته اولیه اتفاق‌های کمدی رمانتیک های وایلدر و دایموند، همواره با رخ دادن اتفاقی ساده در زندگی روزمره کاراکترهای مخلوق‌‌ آن‌ها شکل می گیرد و ادامه پیدا می‌کند. اتفاقاتی که عمدتا از محیط پیرامون این افراد، کاراکتری زنده می آفریند که پویایی یا حتی عدم حضور این مکان جان یافته در برخی نقاط سیر داستانی اثر، خود باعث ایجاد نقاط عطف یا سکون در مسیر داستان می‌شود. در آپارتمان، کاراکتر محوری اثر، سی سی باکستر، یک کارمند تشکیلات اداری آمریکایی است که برای ترفیع رتبه‌اش و از همه مهم تر، بیشتر دیده شدن، دست به معامله ای غریب با بزرگان شرکتی که در آن مشغول کار است می زند. آپارتمان باکستر، برای مدت های مدید، در اختیار کارفرمایان متمولی قرار می گیرد که می خواهند آخر هفته ای شیرین را به همراه معشوقه های خود سپری کنند. همین نکته، از محل سکونت باکستر، پرسوناژی می آفریند که خود مبدل به عنصری موثر برای رخدادها و کنش و واکنش های میان افراد می‌شود. در مقابل در آوانتی، وندل امبروستر شهروند سرشناس آمریکایی، برای بردن جسد پدر مرحومش، با شکل و شمایلی غریب وارد ایشیا، شهری کوچک در ایتالیا می شود و با پاملا پیگتی برخورد می کند که بعدها مشخص می شود امبروستر فقید، مادر پاملا را می‌شناخته است! وایلدر و دایموند، از محیط و بستر وقوع حوادث خود، بستری می سازند که خود شخصیت ها را احاطه می کند و در دل همین مکان هاست که روابط آنها تعریف می شود، منطق شان در حال و هوای کمدی فیلم توجیه می گردد و در نهایت روابط و هنجارهای‌شان را از بنیان تغییر داده و هویت جدیدی برای‌شان می‌سازد. آپارتمان سی سی باکستر با ورود عشق فرن به قلب وی، کم کم آن رنگ سر سپردگی و ریاکارانه خود را که با گرامافون پخش موسیقی دلخواه مهمانان خودخواه و نوشیدنی باب طبع آنها، آمیخته است، می بازد؛ و با ورود فرن، به مکانی مقدس و دوست داشتنی مبدل می گردد که در آن برای عشق حقیقی، شمع روشن می کنند، کنار یکدیگر می‌نشینند و با راکت تنیس، اسپاگتی دم می کنند! حالا حضور بیگانگان برای عشرت طلبی زودگذرانه شان در آن مکان، دیگر در قاموس این خانه نمی گنجد و ناهنجار تلقی می شود! و همان قدر که خود دچار تغییر می شود، قهرمان مرد منفعل داستان را نیز به نوعی واکاوی شخصیتی مجبور می‌کند و هویت جدید او را رقم می زند. همان طور که در آوانتی، فضای کسل کننده و از طرفی رسوا کننده ایشیا برای وندل، به اهرمی برای سوق دادن وی به سوی عشق به زنی تبدیل می‌شود که پیش از این او را مجنون و شیرین عقل می نامیده است.

شخصیت‌ها: به سوی تجربه‌ رابطه‌ای ماندگار

از سوی دیگر اما باید به نحوه شکل گیری عشق ماندگار در این گونه آثار وایلدر و دایموند اشاره کرد. معمولا جذبه و کشش رمانتیک در آثار نویسنده و فیلمساز، با جلوه ای متمایز از سایر عادات زوج اصلی داستان شکل می‌گیرد. در فیلم آپارتمان، شخصیت فرن درست از جایی جای پای خودش را در دل باکستر محکم می‌کند که آینه شکسته اش که باکستر شب قبل آن را روی کاناپه اتاقش یافته بود، توسط مرد رویت می شود و این، مقدمه ای می شود برای سیر وقایع بعدی که لحظه به لحظه، تغییرات مهم تری را در زندگی باکستر به وجود می آورند. عشق باکستر به فرن، به این ترتیب با موقعیت عجیبی آغاز می شود. یک موقعیت فیلمنامه‌ای ناب. باکستری که از سوی مدیر فرصت‌ طلب‌اش آقای شلدریک، مامور پرستاری از دختر می‌شود، آن هم پس از خودکشی ناموفق دختر، پس از مدتی به این فکر می افتد که چرا این آپارتمان امن برای همکاران بد سیرتش، نمی تواند جایگاه و سکونت‌گاهی برای عشق حقیقی خودش باشد؟ یک بار دیگر با کارکرد همیشگی مکان در فیلمنامه‌های عاشقانه دایموند و وایلدر مواجه می‌شویم. و از همین روست که باکستر، به انسانی جدید مبدل می شود که حتی کتک خوردن مفصل از شوهر خواهر غیرتی فرن، او را از تلاش تا وصال موعود، باز نمی دارد.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/5-The-Apartment.jpgدر آوانتی اما جای عاشق و معشوق برعکس می شود. پاملا پیگت با روح لطیف و شاعرانه‌اش، دوست می‌دارد که در روزهای منتهی به خاکسپاری مادرش به همراه مرد محبوبش، سنت زوج عاشق قدیمی، در حقیقت پدر و مادرشان را احیا کند و به همراه وندل بدخلق، به روح تازه درگذشته آنان آرامش بخشد. همین جاست که این بازی نقش رمانتیک و دوست داشتنی، اما غیر حقیقی و فریبنده، برای دختر مبدل به موقعیتی حقیقی می گردد و او را پس از گذراندن یک دوره محبت‌آمیز ناموفق، به سمت وندل سوق می‌دهد. وایلدر و دایموند، در آوانتی – هر چند نه درخشان به اندازه فیلمنامه آپارتمان- انسان های ظاهرا متضادی را نشان‌مان می دهند که حتی با وجود دوری های اولیه از یکدیگر، در نهایت و توسط همان محیِط پیرامونی دل‌گشا، به نقطه مشترکی می رسند و موقعیتی را لمس می کنند که پیش از این برای‌شان حتی قابل تصور نیز نبوده است!

به این ترتیب می توان سیر اتفاقات را در ساختمان هر دو فیلمنامه دایموند با وایلدر، در سه محور در نظر گرفت. محور اول حول آشنایی دورادور دو کاراکتر محوری – زن و مرد داستان – و کنش های معمولی و روزمره آنان با انسان های پیرامونشان می چرخد. محور دوم، نقطه عطف فیلمنامه را شامل می‌شود، که اتفاق تعیین کننده‌ای در آن رخ می دهد و شخصیت ها مجذوب یکدیگر می شوند و در نهایت، محور سوم که در آن، اتفاق‌ها و فعل و انفعال‌هایی رخ می دهد که به گره گشایی انتهایی و پایان خوش داستان منجر می‌شود.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/11-The-Apartment.jpgاز سوی دیگر آثار این دو، در بطن داستان خود، دارای نوعی خاص و خالص از دیالوگ های بالقوه طنزی هستند که به شکلی قاعده مند و با سر و شکلی تند و تیز و یا اصطلاحا پینگ – پنگی میان کاراکترها رد و بدل می شوند. کارکرد این دیالوگ ها، اکثرا برای بیان موقعیت هایی مشابه موقعیت های حساس و دراماتیکی است که شخصیت های محوری داستان درگیرشان هستند و نمی توانند خود را از درون این گرفتاری‌ها وارهانند. حالا این گرفتاری خواه همچون آپارتمان، برای توجیه عشقی حقیقی باشد و خواه در آوانتی، از روی خشم و با نیش و کنایه همراه شود.

آخر قصه: تجربه رستگاری

یادمان باشدکه وایلدر و دایموند، استاد هدایت داستان‌های‌شان به سوی رستگاری و از همه مهم تر، اثبات پیروزی عشق حقیقی هستند. آن‌ها این کار را با اهرمی قدرت مند در دستان یک نویسنده انجام می‌دهند: اهرمی چون شخصیت پردازی. و این امر باز شاید بیش از حاصل هر همکاری دیگرشان، نمود مشخصی در ساختمان دو اثر مذکور، آوانتی و آپارتمان دارد. در هر دوی این آثار، انسان های مخلوق این دو نفر، کودکان به ظاهر بالغی هستند که بین دو راهی خوشبختی حقیقی و بدبختی دروغین، وامانده اند و خود نمی دانند که از این زندگی روزمره، چه می خواهند. در واقع، کاراکترهای محوری این آثار، هیچ یک انسان های کاملا مثبت و کاملا ایده آلی نیستند. حتی در جاهایی چنان ناپخته عمل می کنند که از یک انسان صاحب تفکر بسیار دور از انتظار است.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/6-The-Apartment.jpgدر فیلم آپارتمان، فرن، یکی از متصدیان شرکت اداری عظیمی است که مردان فاسد و به ظاهر بلند مرتبه، در آن به دنبال چشم چرانی هستند و در صدر همه آن‌ها، مدیریت شرکت قرار دارد! همین متصدی ساده آسانسور که به سادگی به دروغ های مکرر مدیر شرکت، آقای شلدریک دل می بندد و می خواهد باور کند که بالاخره روزی، زندگی بی دغدغه ای را با وی آغاز خواهد کرد. اما هنگامی که این خواسته‌اش محقق نمی‌شود، دست به خودکشی می زند تا نوار ناکامی هایش را تکمیل کند. این یک جور برون گرایی برای نمایش عصیان‌گری است. برای نمایش تمایلات سرکوب شده تا شاید پس از مرگش، توجه بیشتری را جلب کند اما همین فرد چون به عشقی حقیقی می‌رسد، آماده است تا زندگی را در سطحی والاتر تجربه کند. از سوی دیگر، باکستر اغلب ساده لوح و خوش قلب، اما در مواردی ریاکار و زیرک، پس از این که برای مدت‌ها واسطه عشق دیگران است، دل در گرو عشق این زن منفعل می‌نهد و همین تصمیم ناگهانی، شخصیت سردرگم و بی ثبات وی را به انسانی مصمم برای دستیابی به هدفی مقدس، مبدل می سازد که حتی کتک خوردن از شوهر خواهر متعصب فرن نیز، نمی تواند جلودار تصمیم سرکش وی برای عاشق شدن، یا بهتر بگوییم، کامل شدن باشد. وایلدر و دایموند، این سیر تحول را در کاراکترهای محوری خود، به شکل جالبی در کنار هم و مکمل یکدیگر قرار داده اند. به شکلی که سیر تحول هریک از ابتدا تا انتهای داستان، درست برعکس دیگری است: یکی از قهقرا به سوی رستگاری می‌رود و دیگری از عرش به فرش می رسد و مجددا با سلوکی این بار قوی تر و البته خالصانه، همان رستگاری موعود را تجربه می‌کند. این یکی از مهم ترین و البته زیباترین مولفه های مجموعه همکاری‌های وایلدر و دایموند فیلمنامه‌نویس است.

images/stories/rooz/naghd/250/The-Apartment/7-The-Apartment.jpgدر آوانتی هم با روایتی مشابه طرفیم. وندل امبروستر، سرمایه دار متمول و خودخواه آمریکایی، انسان از دید خود کاملی است که برای حفظ آبروی خود، به هر کاری دست می زند. اما با سنگ هایی که در راه بردن پدر به وطن برای خاکسپاری پیش می آید، با تغییرات روحی دست و پنجه نرم می‌کند که موجب می شوند این فرد ظاهربین، کمی از زندگی متکبرانه و تمامیت خواهانه همیشگی فاصله بگیرد و به جای پناه بردن به یک رابطه دائمی، اما حوصله سربر و البته ناراحت کننده، به سراغ محبت فردی برود که هرچند بیش از اندازه ساده و معمولی است، اما همین سادگی نهفته در این مامن دوست داشتنی، چندین برابر خوشایند و دلبرانه است. همین می شود که این مرد متمول که تا دیروز هم سفر خوش سیرت و منعطف‌اش را به دیوانگی متهم می کرد، امروز از همان ابراز عواطف ساده چنان به وجد می آید که حتی حاضر می شود هر سال، برای تجربه کوتاه همین عشق به ظاهر کوچک و ساده، یک بار به شهر ایشیا سفر کند و زندگی دوست داشتنی و جدیدی را، گیرم برای مدتی کوتاه تجربه کند. از سوی دیگر پاملا پیگت خوش قلب و ساده لوح، پس از تجربه یک دوران کاملا نامساعد در زندگی مشترک، برای بردن جسد مادرش وارد ایشیایی می شود که خود، بعدها مبدل می شود به عامل ایجاد کننده عشقی ازلی و ابدی در وجودش. پاملا در راه ایجاد عشق جدید خود، سنت های در گذشتگان را مناسب می بیند و با تکرار شگردهای به ظاهر دیوانه وار، اما دوست داشتنی و رمانتیک مادرش و امبروستر بزرگ، برای وندل امبروستر،مبدل به فرشته ای دوست داشتنی می شود که هم خود را از عواقب شکننده یک جدایی تلخ وا می رهاند و هم مردی خودخواه و بی عاطفه را، با خود به وادی انسانیت و صمیمیت می‌برد!

فیلمنامه‌های وایلدر و دایموند، نه تنها تصویری عریان از زندگی همه روزه ماست. بلکه تجربه‌های نابی را با ما در میان می‌گذارد که هر چند شاید در ظاهر چندان ایده آل نباشند، اما تجربه آن‌ها بیش‌تر از شاید هزاران سال زندگی روزمره، کارآمد به نظر می‌رسد و دلنشین. و این،خود زندگی است، خود عشق است. در تجربه زیستنی به یاد ماندنی.

این یادداشت پیش از این در شماره ۹۹ ماهنامه سینمایی فیلم نگار منتشر شده است.

نویسندگان: امیررضا تجویدی، بهنام شریفی

منبع: یادداشت های سینمایی امیررضا تجویدی

 

[nextpage title=”تجربه ی دید فیلم «آپارتمان» با ابوالحسن داوودی: شیرینی از درون خراب می شود”]

ابوالحسن داوودی كارگردانی است كه امسال برای فیلمش «زادبوم» به اتفاق فرید مصطفوی، جایزه بهترین فیلمنامه نویس جشنواره فجر را از آن خود كردند. از فیلم های مختلفی كه در ژانرهای متفاوت در این سال ها ساخته می توان به: «جیب برها به بهشت نمی روند»، «من زمین را دوست دارم»، «نان و عشق و موتور ۱۰۰۰»، »مرد بارانی» و «زاد بوم» اشاره كرد، این اشاره به آثارشان را كردم كه یك بار دیگر به خودم و شما یادآوری كنم كه داوودی از آن جنس فیلمسازهایی است كه با وجود تغییر ژانر از كمدی به اجتماعی و باز اجتماعی به كمدی یا بهتر بگویم با وجود رفت وآمدش بین فیلمسازی درام و كمدی در هر دوی این ژانرها، آثار تاثیرگذاری خلق كرده كه شاید نتوان گفت باید پی كدامیك را بیشتر می گرفته، او در واقع كسی بود كه در بازیگری كمدی و طنز را (به همراه پیمان قاسم خانی) برای فیلم «نان و عشق و موتور ۱۰۰۰» به روی من گشود و در واقع كاشف حضور كمدی من در سینماست، حالاكه به آن سال ها نگاه می كنم، انتخاب بازیگری مختص فیلم ها و سریال های گریه دار و رمانتیك برای آن نقش انتخاب چندان معمولی نبود، به نظرم یكی از خبرگان كشف چیزهای نو در پس زمینه های روزمره و عادی است، در دنبال كردن سوژه فیلم هایش هم كه اكثرا خودش به عنوان همكار فیلمنامه نویس در اثر حضور دارد همین كشف و شهود چیزی عجیب در زمینه ای معمولی را دنبال می كند، دیدن فیلم آپارتمان، پیشنهاد او بود و ذوق كردنش با من بود. چون بلافاصله فكر كردم؛ این تفاوت فیلم های مختلف و تجربه ژانرها در آثار بیلی وایلدر هم به چشم می خورد یا شاید این انتخاب های متفاوت وایلدر در كارهای داوودی هم به چشم می خورد، چه فرقی می كند به هر حال دو فیلمساز از دو نقطه كاملامتفاوت دنیا را به دلیل شرایط اجتماعی و تكنیكی و هزاران دلیل نمی توان به طور دقیق با هم مقایسه كرد، قصد من هم این نبود و نیست (در این صحنه) اما معمولاآدم ها فیلم هایی را برای دیدن انتخاب می كنند كه نوعی جنبه اشتراك با فیلمساز یا اثر داشته باشند. برای گرفتن این مصاحبه دم منزل آقای داوودی تصادف كردم و البته با كمك همسر مهربان و مدیرشان حل شد، این مصاحبه در حضور یك ناهار گرم و صمیمی و با سخاوت زیاد این خانواده انجام شد، قابل توجه دوستان بعدی میهمان صفحه! میان نویس های ما تصویر عقب می كشد و انبوه میزها و ماشین تحریرها و سقف كوتاه سالنی بی انتها هجوم یك زندگی ماشینی را در لحظه القاء می كند. داوودی: برای گرفتن این صحنه ها تمام آدم ها پایین تر از آن حدی كه باید نشسته اند، یعنی میزها را بلندتر سفارش دادند تا بتوانند این تصویر واید را بگیرند. رهنما: این بیان بدنی جك لمون چقدر محشر است، چقدر ریزه كاری و ظرایف توی كوچكترین حركاتش هست. داوودی: آره جنس بازی جك لمون همان طور كه گفتی محشر است. مثلاً در همین صحنه كه دارد با دختره حرف می زند و یكدفعه لیوان نوشیدنی اش لب پر می شود كاملامی تواند در یك گفت وگوی یكی، دو دقیقه ای ۱۵-۱۰ شوخی بدنی فرم را وارد كند. به نظرتان چقدر هدایت كارگردان است و چقدر كار خودش؟ داوودی: به نظرم نمی آید چیز از پیش تعیین شده ای باشد، احتمالامال خودش است اما در كار با كارگردان های دیگر این نرمی و انعطاف را تا این حد كه در كاروایلدر، داشته ندارد. خب شاید وایلدر دستش را بیشتر باز می گذاشته. به نظرم فیلم به شدت نمونه خوبی برای )كالت) شدن بوده. تقریبا می شود گفت خودش جریان بكری را ایجاد كرده! دلیل اینكه اینجور فیلم ها كالت می شوند این است كه واقعا در جهات مختلف بی نقص هستند. مثلاوقتی هم چنین شركتی با ۳۱ هزار كارمند را تصویر می كند آدم هایی كه مشخص می شوند و به نوعی وارد داستان می شوند، حتما در جهت خاصی و برای پیشبرد صحیح داستان و درام وارد معركه می شوند، یعنی شخصیت فرعی صرف و بلاتكلیف ندارد. چای دوم خب یك عالم ممنونم. می دانم كه گرفتار بودید حسابی و میان انبوه كار دعوتم رو پذیرفتید. دلیل اصلی اینكه پیشنهادت را قبول كردم دو تا مساله بود یكی اینكه بعد از مدت ها كه از فضای مورد علاقه ام یعنی دیدن فیلم های كلاسیك به دلیل كمبود وقتم دور افتاده بودم. با پیشنهاد تو فرصتی پیش آمد تا دوباره یكی از فیلم هایی را كه به نظرم از آثار منحصر به فرد و تكرار نشدنی است ببینم. دلیل دیگر این بود كه حیرت كردم از تعداد زیاد فیلم هایی كه بعد از پیشنهاد تو برای فیلم دیدن به مغزم خطور كرد، وقتی آمدم و آرشیو فیلم هام را نگاه كردم و دنبال كاری گشتم كه یك پس زمینه ای هم پشتش داشته باشد دیدم كه چقدر فضای فیلم های «بیلی وایلدر» به جامعه ما نزدیك است یعنی احساس كردم، اگر وایلدر زنده بود و می آمد و جامعه ما را می دید از خوشحالی احتمالاسكته می كرد، بس كه سوژه برای نوشتن پیدا می كرد. شاید میلیون ها مورد بود كه او می توانست با تلخ اندیشی خاص خودش و تیغ های دلاكی ذهن اش بشكافد، همینطور كه این فیلمساز در طول چهار یا پنج دوره فیلمسازی اش در جامعه آمریكا با آثار مختلفش مشكلات اجتماعی را جراحی كرد، به هر حال فیلم آپارتمان به جز جنبه كلاسیكش بیش از فیلم های دیگر به فضای ذهنی و وضعیت موجود جامعه ما نزدیك است در واقع نوعی بیان افسانه پریان كثیف، كه متاسفانه ما هم این روزها گاه شاهد آن هستیم. برگردیم به تاریخچه فیلم برای خودتان، دفعه اولی كه فیلم رو دیدید چند سالتان بود؟ چند بار دیگر فیلم را دیدید؟ شاید این فیلم جزو معدود فیلم هایی باشد كه تعداد دفعاتی كه دیدمش را به یاد ندارم. واقعا چندین بار در موقعیت های مختلف دیدم اما دفعه اول كلاس اول یا دوم دبیرستان بودیم كه از مدرسه در رفتیم كه برویم سینما و فیلم ببینیم، دسته جمعی با دوستانم بودم، اولین نمایش عمومی این فیلم بود در تهران از همان لحظه این كار جذابیتش برایم خیلی بزرگ بود. آن موقع تصمیم داشتید كارگردان بشوید؟ نه واقعا نه، فقط عاشق سینما بودم، هنوز هم بیلی وایلدر را خوب نمی شناختم و توجهم با این فیلم به او جلب شد بعدا به شكل غریبی آرام آرام در دوران دانشكده كه فیلم های دیگرش را دیدم، حس كردم چقدر به فضای ذهنی او نزدیك هستم و در نهایت وایلدر بالاترین مقام پانتئون سینمایی من را از آن خود كرد! این تاثیر كاملامشخص است. واقعا برای اینكه ما با هم یك كار كمدی خیلی موفق كار كردیم این را نمی گویم اما اینجور مولفه تلخی در عین شیرینی در كار نان و عشق تان هم مشخص بود. آره یك جوری تركیب من و پیمان موقع نوشتن، لحن گزنده من و شوخی های او همین فضایی را كه من دوست دارم در آن كار به وجود آورد. آن فیلم هم با وجود جنبه های كمیك آدم های متقلب و دورویی را از جامعه ای كه ارزش هایش زیر سوال رفته نشان می داد. الان كه به عقب تر فكر می كنم موقع «جیب برها به بهشت نمی روند» هم این تلخی و شیرینی را به كار بردید، البته اگر درست یادم باشد موقع ساخت این فیلم خیلی جوان بودید اما ته زمینه همین نگاه تلخ اجتماعی در آن كار هم هست، به نظرم لحن كمدیتون، یك جاهایی درد آدم را در می آورد. خب برویم سراغ وایلدر! وایلدر یك حسن كه دارد این است كه این تلقی خشن و بی رحم و تندی كه از جامعه اش را دارد، به هیچ وجه به فیلم هایش وصله و حقنه نمی كند چون معتقد است كه این فیلم ها مهمتر از هر حرفی كه برای گفتن داشته باشند، باید جذابیت برای دیده شدن را داشته باشند، به نظرم چون می خواهد حماقت آدم ها را نشان دهد، زهر این حماقت را در یك پوسته و لایه شیرین از طنز می پیچاند به نقل مضمون از خودش: او اعتقاد دارد آدم ها دوست ندارند حماقت و حقارت خودشان را ببینند اما به همین حقارت در مورد آدم های معمولی فیلم ها می خندند! آره جالب است آخر فیلم آدم خوشحال نیست. شاید چون همه ما آن حماقت را در خودمان هم سراغ داریم؟ دقیقا آخر این فیلم یك نوع حس همذات پنداری با شخصیت داستان داریم تماشاچی اگر چه می خندد اما در عین خندیدن بدون اینكه بفهمد این تلخی در وجودش ته نشین می شود حتی در مورد شخصیت شرلی مك لین همانطور كه گفتی با وجود اینكه ملاحت فرشته وار دارد، اما او هم یكی از قربانیان این نظام منحط اخلاقی است، حتی خود «شلدریك» با همه ظالم بودنش وقتی در محیط خانواده می بینیمشان، تحقیر شده و بدبخت است. در واقع این نظام اجتماعی را نشان می دهد كه آدم ها را به سوی سقوط می كشاند و خیلی تلخ است. همیشه در مقابل این سوال كه چرا از یك موقعیت خاص پیروی نكردی یا چرا یك سبك خاص فیلم نساختی جواب خودم را داشته ام اگر چه توضیحی نداده ام؛ خب یك دلیلش این است كه برای بیان هر مطلبی باید قالب خودش را پیدا كرد و این در زمان های مختلف متفاوت است اما شاید این تحت تاثیر من از سینمای وایلدر هم باشد، گر چه معتقدم یك نخ تسبیح درونی تمام كارهای وایلدر را به هم وصل كرده است، شاید پیدا كردن این نخ تسبیح ساده نباشد، چیزی كه برایم در مورد وایلدر هم تحسین و هم تعجبم را برانگیخت این بود كه چطور یك آدم می تواند در فیلمی مانند «بعضی ها داغشو دوست دارن» یا «احمق مرا ببوس»… آنقدر شیرین باشد و در فیلم هایی مثل «سانست بلوار» – «تك خال در حفره» یا «غرامت مضاعف» آنقدر تلخ و سیاه باشد، به همان نسبت آنقدر نرم و جایی آنقدر بی رحم و خشن و در فرار از رمانتیسم مخصوص دوره خودش و همین آدم آن وقت می آید یكی از رمانتیك ترین آثار تاریخ سینما یعنی «سابرینا» را می سازد، من كه كمتر فیلمسازی را سراغ دارم كه این تعداد فیلم متفاوت ساخته باشد و این مقدار فیلمش تبدیل به فیلم كالت شده باشد! راجع به آن نخ تسبیح این آثار متفاوت توضیح بدهید… آن نگاه اجتماعی متفاوت وایلدر و تحلیلی كه از اجتماعش دارد تقریبا در تمام این آثار متفاوت وجود دارد و تغییر نمی كند فقط لحن یا شكل بیان تصویری اش را عوض می كند یعنی گزندگی كه در فیلم سانست بلوار هست حتی شاید تلخ ترش را در آپارتمان از آن دوره تاریخی ارائه داده، آپارتمان یك كپسول شیرین بیرونی دارد كه زهر بزرگی را در داخلش حمل كرده. آره این تلخی حتی در پایان فیلم هم حاكم است. در همه جایش هست اگر دقت كنی، از اولین جمله یا دیالوگ فیلم تا آخری اش این تلخی در لفافه هست. در لفافه رفتارهای این آدم های خاكستری! این شباهت در جامعه ما در سال های بعد از جنگ دیده می شود. اینكه بعضی چیزها به نظر خنده دار می آید اما نیست. در واقع خنده دار نیست و این طیف وسیعی از آدم های خاكستری معلول شرایط اجتماعی اند و به نظرم آدم های خاكستری كم كم آدم های معمولی می شوند و معمولی شدن طیف گسترده ای از آدم ها چیز بسیار تاسف آوری است. بله، فرهنگی كه در جامعه ما حاكم است و باید این جامعه را به سوی یك جامعه با دیسیپلین و با اخلاق و مسوول هدایت كرده باشد، اما متاسفانه در چند دهه اخیر در رابطه با ارتباط خصوصی و رفتار شخصی آدم ها نه تنها این رشد اتفاق نیفتاده بلكه ما به عقب هم رفته ایم، ما نسبت به هم خالی شدیم از حس مسوولیت و احترام نسبت به هم، اخلاق گرایی كه همه اش حفظ یكسری شئونات ظاهری است، چرا ما برای درست پارك كردن ماشین هایمان در خیابان نیاز به حضور یك پلیس با لباس های مجهز و مسلح داریم؟ نیاز داریم بترسیم تا به اخلاقیات احترام بگذاریم؟ خب باز هم برگردیم به خود فیلم، به نظرم آن ماجرایی كه باكستر عاشق شده بود و اسلحه خریده بود كه خودش را بكشد، یكجور ایهام دارد. انگار راست نمی گوید فقط می خواهد دل دختره را خوش كند كه فراموشی عشق چندان هم كار سختی نیست. اما بعد ما این اسلحه را می بینیم و شوخی و غافلگیری خوبی هم در داستان با ماجرای اسلحه می شود. خب بله ایهام دارد اما به لحاظ ساختار یك جور شوخی است كه دو كاربرد دارد. اول این كه روایت سادگی و شفافیت این آدم است و دوم این كه چیزی را می كارد كه زمینه شوخی بعدی را فراهم می كند (باكستر در شیشه را باز می كند و دختر كه می داند او اسلحه دارد با شنیدن صدا می پندارد كه او خودش را كشته(. درست است. اما به نظرم این آدمی نیست كه عاشق بشود یك عشق ممنوع نیست! چرا نیست؟ اشتباه نكن ماجرای آدم های خاكستری را! شخصیت های وایلدر خیلی واقعی اند. با همه تضادهای یك آدم و گاهی به راستی پلید می شوند او استاد روایت فساد در لحن شیرینش است و آدم هایش را كاملابه لحاظ روحی لخت و عریان و بی حریم به ما نشان می دهد. شاید، الان كه این را می گویید یادم می آید كه مثلاتحلیل دكتر زن ذلیل همسایه از باكستر، عجب تحلیل اشتباهی است براساس مشاهداتش او را مردی بسیار مورد توجه خانم ها می پندارد در حالی كه اصلااینطور نیست این شاید اشاره ای باشد به اینكه آدم ها در تنهاییشون یك آدم دیگرند! شخصیت ها كاملاچندوجهی هستند. در مرحله فیلمنامه بهترین آدم ها هم لحظاتی متقلب و ریاكارند ولی جالب اینجاست كه حس همذات پنداری به آدم می دهند. چون واقعی و ظریف هستند یعنی همان حماقت و حقارت خودمان را طوری بهمان تعارف می كند كه بدمان نمی آید. آن آینه شكسته شرلی مك لین كه در فیلم مرتب دست به دست می شود به نظر شما نمادی از این چهره های چندگانه نیست آنجا كه می گوید: آینه شكسته، خودم را بهتر به من نشان می دهد! ببین وایلدر و دایموند فیلمنامه های خیلی خوبی را با هم كار كردند. در این فیلمنامه ها گاهی یك عنصر یا شوخی وجوه كامل شونده ای هستند كه كم كم یك واقعیت را نشان می دهند مثل همین آیینه یا اسلحه. الان به نظرم آمد كه عنصر آیینه اصلارمزگشایی می كند از ماجرای فیلم.چون این آیینه توسط باكستر پیدا می شود و بعد ماجرا را رو می كند. ریتم هم به جنس شوخی ها كمك كرده بدون اینكه در تدوین چیزی به چشم بیاید، صحنه های معمولی طولانی هست كه جای برش تصویر دیده نمی شود اما فضای داخلی تصویرها شامل اطلاعاتی است كه ریتم را بالامی برد. مثلاآن صحنه ای كه او فهمیده عشقش در خانه بوده بلافاصله قطع می شود به صحنه ای با چیدن لیوان. ما گذشت زمان را حس می كنیم، بدون تقطیع تند و حركات دوربین عجیب از طریق تركیب صحنه ها حس را منتقل می كند. من هم این صحنه و شخصیت این زن را خیلی دوست داشتم! فیلمنامه واقعا شاهكار است. من شنیدم كه دایموند مغز ریاضی بوده و دو تا جایزه مهم المپیاد ریاضی برده، به خدا من هم همیشه گفتم فیلمنامه نویسی مغز ریاضی می خواهد. برای همین داستان نویسی را انتخاب كردم. چون هیچ وقت ریاضی ام خوب نبوده! اما از شوخی گذشته جنس دیالوگ ها، غافلگیری ها و چیدمان سكانس ها عالی است. مثلاما منتظریم كه باكستر (جك لمون) برود به رئیس عشقش را اعتراف كند. اما همین كار را رئیس می كند یا وقتی كه ما فكر می كنیم كلید را نمی دهد اما می دهد و باز بلافاصله می فهمیم كلیدی كه داده كلید دستشویی روسا بوده، یا مثلاً این كه «فرن» عشق را درست نمی شناسد و دو جا می پرسد: چرا آدم ها عاشق هم می شوند و چرا من نمی توانم عاشق مرد نازنینی مثل شما بشوم و جواب تكراری باكستر (جك لمون) به هر دو سوال: خراب شدن شیرینی از درون شروع می شه! درست است. به نظرم فیلمنامه نویس های ما باید بارها و بارها این كار را ببینند. وایلدر با اینكه استاد دیالوگ است سعی نكرده موقعیت هایش را صرفا براساس دیالوگ نویسی بنا كند. زبان بدنی بازیگرها در روایت این موقعیت های خوب و ادای دیالوگ ها هم خیلی مهم است. مثلادر همان صحنه ما قبل آخر كه شلدریك در جشن كریسمس به فرن (شرلی مك لین) می گوید كه باكستر از موقعیت شغلی اش استعفا داده صورت شرلی مك لین با دو، سه تا میمیك كوچك كلی حرف و حس را به آدم منتقل می كند. درست است. من همیشه گفتم همه تقصیرها را سر فیلمنامه نشكنیم شاید برای گرفتن چنین بازی بی كلام و ساده ای از یك بازیگر ایرانی باید هفته ها صبر كرد. درست می گویی، آخر ما همیشه می خواهیم بیشترین كار را انجام دهیم مثل جوك گفتن و جوك ساختن است كه همیشه به درازا می كشد نیازی به فشار عجیب بازیگر بر خودش واقعا نیست در نمای ثابت با نگاهی ثابت شرلی مك لین چند حس مختلف را ارائه داده. می ترسیم پولمان حلال نشود (می خندد) اهل اطنابیم و این ویژگی تاریخی است. به نظرم لحن كمدی رمانتیك آپارتمان اصولااگر بشود آن را كمدی رمانتیك نامید هم لحن متفاوتی از سایر كمدی رمانتیك هاست، پایانش در عین شادی دو پهلو و غمگین است و خیلی عناصر دیگرش هم، به نظرم كاملارندانه عمل كرده. بیشتر از رندی بوده، خب اصولاوایلدر خودش را درگیر سبك نمی كرده، حتی شاید بتوان گفت این فیلم نوعی هجو كمدی رمانتیك های معمولی است. او از قالب های كلیشه ای موجود خیلی دقیق و هوشمندانه استفاده كرده و خلقی نو كرده، همه اش فكر نو دارد در حالی كه هستند فیلمسازانی كه بیش از ۲۰كار كمدی ساخته اند اما فكر جدیدی در هیچكدام از آنها دیده نمی شود. در واقع او بدون اینكه بخواهد تكنیك را سوار كار كند در تلفیق ملایمی از بازیگری – كارگردانی و متن، فضایی را خلق می كند كه هیچ جای خالی در آن دیده نمی شود! و حتی چیزی اضافه نیست و بیرون نمی زند در حالی كه كل فیلم به سادگی داستان زندگی یك آدم است اما بیان فیلم تازه و بكر است. و حرف آخر اگر نكته ای راجع به شما، آپارتمان یا هر چی هست بگیرد! می دانم كه در آخرین ساخته تان هم نسبت به اخلاق گرایی نسل نو ناامید بوده اید. خب در واقع فضای كنونی جامعه ما فضای مه است. هر حرفی راجع به بازگشت به ریشه ها برای جوان ها حتی جوان های منتقد نوعی عكس العمل عجیب را برمی انگیزد. چیزی شبیه به كهیر زدن، یك جور عكس العمل آلرژیك به این حرف ها. اما باید این حرف ها گفته بشود خود وایلدر به نظرم این تلخی اش از دلسوزی نسبت به اجتماعش می آید. در نهایت از خود وایلدر فكت می آورم، اینكه سر فیلم آوانتی كه او در دهه ۷۰ ساخت، منتقدان از سایه های موجود در فیلمبرداری صحنه های دهكده ایراد گرفتند او جواب داد این ایراد را بار اول كسی در فیلم نمی بیند اما اگر بار دیگر فیلم را دید یعنی پول داد برای دوباره دیدن اثر من، آن وقت نه تنها این ایراد بلكه من هر فحش و ناسزایی را به جان می خرم، منم می گویم فیلم هر حرفی برای گفتن داشته باشد باز هم نیاز دارد دیده شود تا فایده برساند. امیدوارم با دیدن این فیلم ترغیب شوید كه باز كمدی بسازید. شاید علتی در این فیلم دیدن وجود داشته باشد! من از چیزی فرار نمی كنم اگر موقعیتی را حس كنم كه باید بروم سراغش، حتما می روم. گل دیالوگ ها و داستان به انتخاب ما فیلم آپارتمان طبق شنیده ها ایده اش از صحنه ای در درام عاشقانه (دیوید لین) برخورد كوتاه آمده و وایلدر و دایموند موقع دیدن فیلم از ماجرایی كلید داشتن خانه كی و قرض دادن خانه (در صحنه ای كه مرد صاحبخانه وارد می شود و چیزی را كه جا گذاشته برمی دارد) این ایده كمدی را گرفته اند! داستان به روایت من: یك كارمند جزء در اداره بیمه، به خاطره ترفیع درجه به مدیران شركت آپارتمان كوچكش را قرض می دهد، این ماجرا آنقدر ادامه پیدا می كند تا او ترفیع درجه پیدا می كند، او بلد نیست «نه» بگوید تا اینكه درست در هنگامی كه به بالاترین طبقه ساختمان ترفیع پیدا كرده عشق از راه می رسد و مثل همیشه بی موقع و ناگهانی همه موقعیت ها را بهم می ریزد! گل دیالوگ ها به انتخاب من: چون آقای داوودی تقریبا تمام دیالوگ ها را دوست داشت و یكی از نقاط قوت اثر را دیالوگ نویسی اش می دانست. فرن (شرلی مك لین): من استعداد فوق العاده ای دارم كه عاشق آدم های عوضی در جاهای عوضی و در موقعیت های عوضی بشم! (بار اول در قبرستان عاشق شده است.) سی سی باكستر (جك لمون): خب می دونی باید باور كنی كه نمی شه همه چیز رو با هم داشت! فرن (شرلی مك لین): نمی دونم چقدر طول می كشه تا آدم خاطره یك آدم رو از ذهنش پاك كنه كاش یك دستگاهی واسه این كار وجود داشت.

نویسنده: بهاره رهنما

منبع: روزنامه اعتماد ملی، شماره ۸۷۸ به تاریخ ۲۱/۱۲/۸۷، صفحه ۱۹

 

[nextpage title=”چند قطعه از دیالوگ های فیلم «آپارتمان» با رویکرد موضوعی (مرز حقیقت)”]

۱-تعیین رتبه لیاقت و کارایی کارمندها.

آقای دابیش:شکل"مریلین مونرو"ست.فقط کلید رو بگذار زیر پادری و برو بیرون.

-مطمئنی کار درستیه؟

-از این بهتر نمیشه…

-منظورم اینه که نصف شبی سرزده بریم خونه مادرت؟!

-نگران اون پیرزن نباش یک کلمه هم حرف نمی زنه،حسابی از کارافتاده است.

(صبح روز بعد)سلام آقای دابیش؟من باکستر طبقه نوزده،کلیدآپارتمانم رو قراربود بگذارید زیر پادری.

– همین کارو کردم،نکردم؟قشنگ یادمه گذاشتمش اونجا.

-بله درسته یه کلید پیدا کردم اما عوضی بود.

-راستی؟! که اینطورحالا فهمیدم چرا امروز صبح نتونستم برم دستشویی رؤسا.

-من نتونستم برم توی خونه،تاساعت چهارصبح…

-چه بد شد الان کلید رو برات می فرستم،اما در مورد ترفیعت می فرستمش پیش آقای شلدریک.اگر امروز قبل از پایان وقت اداری احضارت کردند تعجب نکن.

۲-خانم کیوبلیک آسانسورچی اداره،آدم دلش می خواهد در کنار او آسانسور آروم آروم تا چین برود.

باکستر با خانم کیوبلیک برای صرف شام در کافه تریا قرار می گذارد،غافل از اینکه خانوم کیوبلیک با آقای شلدریک رئیس کل اداره و عضو ارشد باشگاه کوچولو(ارسال کلید توی پاکت/دریافت زیر پادری)راندوو دارد.

نکته اخلاقی:"وقتی آدم عاشق یک- مرد زن دار-می شود نباید ریمل بزند."

(خانم شلدریک آینه شکسته اش را در آپارتمان جا می گذارد.)

۳- آقای باکستر مدیر می شود-دفتر مجزا درطبقه ۲۷با سه تا پنجره- جشن سه نفره و آینه شکسته.

باکستر:این آخرین مدل کلاه های مردانه برای مدیران است،نظرت چیه؟

باکستر:چطوره سه تایی بریم بیرون،من وشما و کلاه لبه دار.

باکستر:آینه شکسته!

خانم کیو بلیک:می دونم.این جوری دوستش دارم،من رو همون طور که هستم نشون میده.

{حقیقت تلخ}

۴-ناامیدی-ریش فیدل کاسترو-آپارتمان خالی

بابانوئل:هی چارلی،یه نوشیدنی(شات بوربورن)بده من،زود هم بده که سورتمه مو دوبله پارک کردم.

زن ولگرد:از کاسترو خوشت می آد؟یعنی وقتی میگم کاسترو چه حالی پیدا میکنی؟

باکستر:کاسترو چیه؟!

-میدونی دیگه همون که توی کوبا کودتا کرد با اون ریش مسخره اش.

-حالا که چی؟

-آخه این جور که فهمیدم همچین آدم خوبی نیست.دوهفته پیش برایش یه نامه نوشتم یک کلمه هم جواب منو نداد.فقط ازش خواستم "مایکی" واسه کریسمس بیاد خونه.

-"مایکی" دیگه کیه؟

-شوهرم.

زن ولگرد:توی یه همچین شبی،عین ارواح بایست بری توی آپارتمان خالیت.

باکستر:گفتم فک و فامیل ندارم،نگفتم که آپارتمانم خالیه.

زن ولگرد:کجا می خواهیم بریم؟خونه من یا تو؟

باکستر:درستش اینه که بریم خونه من،هرکس دیگه هم بود می رفت اونجا.

۵-باکستر هنگام ورود به آپارتمان غافلگیر می شود،خانم کیوبلیک بیهوش روی تخت افتاده.باکستر تلاش می کند خانم کیوبلیک را سرحال بیاورد.

(درحال آبکش کردن اسپاگتی آواز ایتالیایی می خواند)

خانم کیوبلیک:شماخیلی با این راکت بازی می کنید؟!

باکستر:باید پشت ضرب هامو ببینی.

شوهرخواهر غیرتی از راه می رسد:اگه یه خانم اینجا نبود لهت می کردم.

(باکسترهمه چیز را گردن می گیرد.)

خانم کیوبلیک:احمق بی شعور!

دکتر:فردا پای چشم ات نورانیه.

۶-حدیث عشق

باکستر:دوستت دارم خانم کیو بلیک،من واقعا عاشق شمام.فهمیدین چی گفتم خانم کیو بلیک؟

خانم کیو بلیک:خفه شو و ورق بده.

برگرفته از: کتاب آپارتمان (فیلم‌نامه). ترجمهٔ کتایون حسین‌زاده

منبع: مرز حقیقت

ممکن است شما دوست داشته باشید

9
دیدگاه بگذارید

Please Login to comment
9 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
4 Comment authors
کیانsahak1024امیر مسعودali ruzegarنازنین Recent comment authors
  Subscribe  
Notify of
کیان
Guest
کیان

براوووووووو.
عالی – جذاب – دیوانه کننده
از بهترین کارهای آقای جک لمون بود.

تشکر و قدردانی از کارگردان فیلم
آقای Billy Wilder

تشکر فراوان از سایت نقد و بررسی

کیان
Guest
کیان

براوووووووو.
عالی – جذاب – دیوانه کننده
از بهترین کارهای آقای جک لمون بود.

تشکر و قدردانی از کارگردان فیلم
آقای Billy Wilder

تشکر فراوان از سایت نقد و بررسی

sahak1024
Guest
sahak1024

واقعا فیلم روان و جذابی بود که غیر از این از وایلدر انتظار نمی رفت ، در ضمن به تازگی کافه سوسایتی رو دیدم که نسخه وودی آلنیزه شده ی همین کار بود.

sahak1024
Guest
sahak1024

واقعا فیلم روان و جذابی بود که غیر از این از وایلدر انتظار نمی رفت ، در ضمن به تازگی کافه سوسایتی رو دیدم که نسخه وودی آلنیزه شده ی همین کار بود.

امیر مسعود
Guest
امیر مسعود

یه فیلم با کلاس بالا! عاشق طنز ملیح این فیلمم!

ali ruzegar
Member
ali ruzegar

چقدر واقعا این فیلم خوب و دوست داشتنیه
جدا از بازی ها و کارگردانی فوق العاده فیلمنامه اش خودش یه کلاس فیلمنامه نویسیه
دقت کنید چقدر قشنگ روابط به هم ارتباط پیدا میکنن چقدر شخصیت پردازی ها خوب هست چقد دیالوگ های قشنگی می بینیم بدون حتی یک دیالوگ اضافه

نازنین
Guest
نازنین

برای صفحه‌ی ۸
به نظر می‌رسه نویسنهد‌ی این مطلب فیلم رو ندیده! ترمورد اون سکانس واقعن زیبای آینه‌ی شکسته نوشته «او هنگام ترك اتاق، آینه‌ی ترك خورده‌اش را از جیب‌اش بیرون می‌آورد تا نگاهی به صورت‌اش بیندازد و باكستر با دیدن آینه، از حقیقت تلخی آگاه می‌شود و درهم می‌شكند.»
درحالی‌که فرن درحال خارج شدن نبوده و باکستر کلاه رو روی سرش گذاشته بود و داشت نظر فرن رو می‌پرسید، فرن آینه رو درمیاره و می‌ده به باکستر تا خودش را با کلاه ببینه.

مينا قربانى قرخلو
Guest
مينا قربانى قرخلو

: بايد امروز توى جات ميموندى و استراحت ميكردى
:من بايد ديشب توى جام ميموندم

اين ديالوگ رو از فيلم دوست دارم

Abe
Member
Abe

یکی از بهترین فیلم های وایدلر بزرگ با بازی فراموش نشدنی جک لمون فقید. واقعا بی انصافی کردن که اسکارو به لمون ندادن. اما باز هم از موفقیت این فیلم و این بازیگر چیزی کم نکرد. روحش شاد و یادش گرامی