مصاحبه ای مفصل با فاطمه معتمد آریا + ۷ درسی که از زندگی معتمد آریا باید آموخت

 

میانسالی… رویا؟ شاید هم کابوس. کابوسِ هجوم نشانه‌های سالمندی و فرسودگی، وقتی ناگهان تار موی سفید را پیدا کردی. وقتی انتظارات طولانی شد و طاقت‌ها تحلیل رفت. وقتی که مشتریِ صفحات زیبایی مجلاتِ سبکِ زندگی شدی… اینجاست که باید بنویسی آه، میانسالی! بازیگران و هنرمندان بخش مهمی از توفیق خود را مدیونِ ظاهرِ زیبا و جوان هستند. آنها در چرخه‌ای به فعالیت ادامه می‌دهند که گَرد پیری ممکن است پایان دوران‌شان را رقم زند؛ اتفاقی که کمابیش برای همه‌شان رخ می‌دهد. حتی برای افسانه‌‌ها و اسطوره‌ها… از همین رو بود که تلاش‌مان برای گفتگو با بسیاری از زنانِ هنرپیشه و هنرمند بی‌پاسخ ماند و خیلی‌ها به موضوعِ ترس از پیری و بحران میانسالی علاقه نشان ندادند ولی خوش‌اقبال بودیم که فاطمه معتمد آریا به این گفتگوی متفاوت پاسخ مثبت داد. بازیگری که هرگز مدیون چهره‌اش نبوده و نیست؛ و درخششِ طولانی‌مدتش در صحنه نمایش و سینما مهم‌ترین دلیلِ این مدعاست. او دورانِ میانسالی‌اش را می‌گذراند. دوره‌ای که می‌گوید به جوانی ترجیحش می‌دهد و می‌گوید که عاشقانه دوستش دارد و حاضر به بازگشت به عقب نیست. این نگاه البته شاید خیلی هم دور از انتظار نبود؛ هرچه باشد او فاطمه معتمد آریاست؛ بازیگری بزرگ که در جوانی قید و بندهای مربوط به سن و سال را دور انداخت. او که با نقش‌آفرینیِ همیشگی و کم‌نظیرش و شخصیت‌های متنوعی که آفریده، همیشه یکی از نزدیکان و عزیزان ما؛ شاید مثل خواهر یا مادرمان بوده است…

در مشاهداتِ غیرآماری و مبتنی بر گفتگوهای پیرامونی‌مان شاهد آثار متفاوتِ مدرنیته بر ذهنیت زنان هستیم. از یک‌سو زنان توجه بیشتری به خودشان دارند و دغدغه حضور اجتماعی، فعالیت اقتصادی، و شکوفایی هنری دارند و از سوی دیگر نگرانی‌ها و هراس‌هایی که گاه به نظر بی‌منطق و بی‌دلیل می‌رسند، یکی‌از آنها شاید ترس از دست رفتن جوانی است. به نظر می‌رسد یکی از عواملِ موثر در دامن زدن به این تفکر، نحوه ترسیمِ سیمایِ زنانِ میانسال در سینما و تلویزیون است. شما چه فکر می‌کنید؟ آیا در عرصه هنرِ بازیگری، اکثریت با هنرمندانی است که به نمایشی وجهه ظاهری‌شان تمایل دارند یا کسانی که می‌خواهند توانِ هنری‌شان را نشان دهند؟ تجربه خودتان از حضور هنری‌تان و مقوله‌ای به نام افزایش سن چیست؟

معتمدآریا: راستش را بخواهید من خیلی نمی‌توانم از امور رایج و متداول بگویم چون در این موارد نگاه و اعتقاداتم بسیار متفاوت است. راجع به تجربه جوامع دیگر که اصلاً تحقیقات و اطلاعات گسترده‌ای ندارم تا بتوانم با استدلال درباره آنها صحبت کنم. اغلب هم با کسانی ارتباط دارم که به نحوی با هنر درگیرند و کار هنری می‌کنند. در نتیجه آنها هم مثل اطرافیانِ من با دیگر آدم‌های معمولی در جامعه فاصله دارند و نگاه‌شان شاید با نگاه رایج و روزمره فرق دارد. اما درباره نظرات شخصی‌ام قاطعانه می‌گویم که اعتقادی به سن و سال ندارم ولی به اهمیتِ تجربه، پختگی و حرکت روبه جلو معتقدم. تغییر سن که محدود به گذار از جوانی به میانسالی یا از میانسالی به پیری نیست. از همان زمان تولد، تغییر سن رخ می‌دهد. من واقعا این همه تاکید روی ظاهر و زیبایی را نمی‌فهمم. می‌فهمم که وقتی کسی در شکل ظاهریِ خودش تغییر ایجاد می‌کند و قصد بهبودِ فیزیک و اندامش را دارد، یعنی چه و می‌فهمم که زیبایی چقدر ارزشمند است. می‌فهمم چشم، صورت، اندام، و کلام زیبا چقدر در روابط اجتماعی و در انعکاسِ زیبایی در جامعه اثرگذارند اما تلاش برای به وجود آوردنِ زیبایی جعلی و قلابی را نمی‌فهمم. شاید اشکالِ جامعه فعلی ما این باشد که هیچ چیز را در واقعیتِ خودش نمی‌پذیرد. ما در روابطِ اجتماعی‌مان هم حاضر نیستیم واقعیت‌ها را بپذیریم و حتی در مورد خودمان هم واقعیت‌ها را نمی‌پذیریم، ظاهرمان، قیافه‌مان، سن‌مان و دیگر واقعیت‌های وجودی‌مان را نمی‌پذیریم. همیشه سعی می‌کنیم به چیز دیگری که در ذهن‌مان است و معمولاً هم خیلی دور از واقعیت است، تکیه کنیم و واقعیت را بر مبنای آن تغییر دهیم.

طبیعتاً حرفه من و هنر به معنای عام، بسیار متاثر از این اتفاق‌های اجتماعی است. حداقل می‌توانم بگویم که سینمای این سال‌‌های ما انعکاسِ مستقیمی از جامعه‌مان بوده است. کمتر سینمایی را می‌شناسم که این‌قدر دقیق و درست، تحولات جامعه‌اش را به نمایش درآورد. حتی وقتی یکسری فیلم‌های موسوم به مبتذل را در سینما می‌بینم، بازهم فکر می‌کنم که این‌ها هم انعکاس بخشی از جامعه ماست. انعکاس همان زنانی که حاضر نیستند واقعیتِ خودشان را بپذیرند و فکر می‌کنند در اشکال دیگری می‌توانند زیباتر و جوان‌تر باشند. این مساله خیلی هم به سن‌و سال مربوط نمی‌شود، و به نظرم بیشتر به تفکرِ آدم‌ها برمی‌گردد.

http://www.naghdefarsi.com/images/stories/rooz/15/09/ClickHandler.ashx3.jpg

از نظر من زنان ایرانی جزو زیباترین زنان دنیا هستند، البته با زیبایی‌های طبیعی و خدادادی خودشان. با بینی‌های استخوانی و بزرگ، با چشم‌های کشیده تیره، با لب‌های قیطانی، با پوست‌های سبزه یا گندمی، با موهای مشکی و … اما اتفاقی که متاسفانه این روزها در بین دختران و زنان ما می‌افتد، این است که رنگ چهره‌ها و موهایشان را عوض می‌کنند، رنگ چشم‌هایشان را با لنزهای مختلف تغییر می‌دهند و مدام در حال تغییر رنگ دادن هستند. زنان ایرانی جزو بیشترین مصرف‌کننده‌های محصولاتِ آرایشی و زیبایی در جهان هستند. تبلیغات عظیم و وسیع هم که مدام بر این گرایش‌ها دامن می‌زنند. همه تلاش دارند به‌جای پذیرش خود، تغییری در خود ایجاد کنند که این وضعیت نه به دلیل سن بلکه به دلیل عدم پذیرش واقعیت‌هاست. برای آنکه ما انسان‌ها خودمان را دوست داشته باشیم باید معیارهایی برای خودمان داشته باشیم که متاسفانه آن معیارها وجود ندارد.

نقش هنرمندان را در تثبیت و تقویت تفکرهای رایج در جامعه چقدر می‌دانید؟ اساساً چقدر برای تغییر این ذهنیت‌ها تلاش می‌شود؟

معتمدآریا به نظرم، تغییرِ هر چیزی کار بسیار سختی است، به خصوص ذهنیت‌هایی از این دست. اگر بخواهم از موقعیت خودم مثال بزنم باید بگویم که وقتی در بیست‌و چندسالگی وارد سینما شدم، باید تفکری با سابقه پنجاه و شصت ساله را تغییر می‌دادم. باید نشان می‌دادم که به عنوانِ یک زن، هویتی مستقل دارم نه وابسته. حالا این هویت در هر چیزی که مربوط به من بود می‌توانست مطرح باشد، از تفکر تا شکل ظاهرم. اولین مانعِ این تغییر کسانی بودند که در گذشته کار کرده بودند. برای آنها به عنوان تهیه‌کننده یا هر سمتِ دیگری سخت بود که بپذیرند دختری بیست‌و چندساله با تفکر و انتظارات آنها موافق نیست. همکارانی هم بودند که تازه می‌خواستند وارد بازار کار شوند و می‌گفتند "ای بابا، تغییر چه معنی دارد! همان چیزی را که می‌گویند ما هم انجام می‌دهیم." حرکت کردن میان این دو قطب که خیلی هم نادر نبود، خیلی سخت بود. من و گروهی از هم‌نسلانم که بعد از انقلاب وارد سینما شدیم، بسیار تلاش کردیم تا مفهوم و معنای حضورمان در سینما را تغییر دهیم. به‌هیچ وجه ساده نبود اما پس از یک دهه تحولاتی رخ داد.

دهه بعد، نوبتِ کسانی بود که بعد از ما آمده بودند و می‌آمدند. آنها اما به جای آنکه چیزهایی را تغییر دهند، تغییراتِ ما را گرفتند و شروع به تکرارشان کردند، بی‌آنکه چیزی به آنها اضافه کنند. تکرار تا جایی جواب می‌دهد اما عاقبت به پوچی می‌رسد. این اتفاق، الآن دارد در سینمای ما می‌افتد، و مالِ نسلی است که با دریافتی زیر صفر وارد سینما شدند. نمی‌خواهم درباره همکاران و هنرمندان جوانی که الآن دارند کار می‌کنند و بعضی‌هایشان جزو استثناهای بازیگری‌اند، قضاوتِ منفی کنم اما منظورم، نقدِ تفکر ظاهرگرای امروزی است. در نسل من تلاش برای تغییر اتفاق افتاد و شاهد آن هم، تغییراتی است که در سینمای ایران رخ داد، تغییراتی که سینمای ایران را به جهانیان معرفی کرد و بر سینمای جهان تاثیر گذاشت اما نسل بعد چه کرد؟ این ارثیه را گرفت و تخریب کرد. این تخریب، نشانه ناآگاهی است. انسانی که آگاهی داشته باشد، اهل سازندگی است وگرنه خراب کردن راحت‌ترین کار است. این‌ها نسلی نازپرورده‌اند که لای پنبه خانواده‌ها بزرگ شدند؛ نسلی که بیش از اندازه به آنها توجه شد تا مبادا سختی بکشند و بنابراین، نسلِ راحت‌طلبی شدند.

در سینمای ایران شخصیتِ زن میانسال کم داریم. بیشتر فیلمنامه‌ها برای دختران و زنان جوان نوشته می‌شود. حتی نقش‌های پیر و مسن برای زنان بیشتر است. به‌ندرت نقش‌هایی مثل نقش شما در فیلمِ «اینجا بدون من» نوشته می‌شود. این ضعف را از چه می‌دانید؟ اشکال از فیلمنامه‌نویسان است؟ یا تهیه‌کننده‌ها و کارگردان‌ها؟ یا بازیگر میانسال کم داریم؟ یا اقبالِ جامعه به جوانان است؟

معتمدآریا فکر می‌کنم علت اصلی، هیچ‌کدام از اینها نیست و شاید همه اینها باشد. بیشتر به همان زحمتی بر می‌گردد که در سئوال قبلی راجع به آن صحبت کردیم. مسائلِ زن میانسال را نشان دادن، زحمت دارد. دیگر نمی‌توان از آن کلیشه‌های رایج که برای دختران جوان استفاده می شود، بهره برد. زن میانسال، دیگر دختری جوان و در آستانه ازدواج نیست که بتوان با داستانی ساده و تکراری مثل مخالفت خانواده‌ها با ازدواج جمع‌و‌جورش کرد. داستان روابط دختر و پسری، راحت‌ترین و دم‌دستی‌ترین سوژه‌ای است که می‌توان راجع به آنها حرف زد. احتیاج به تفکر، هزینه، مطالعه، خلاقیت، و تحقیق هم ندارد ولی همه‌جای دنیا مخاطب خودش را دارد. به اندازه کافی هم فیلم‌های سطحی و تجاری راجع به این مسائل می‌سازند، از هندوستان که بزرگ‌ترین صنعت تولید فیلم در جهان را دارد تا افغانستان که سینمای چندان مطرحی ندارد. ولی اگر بخواهی کمی از این موقعیت‌ها خارج شوی، باید بروی و ببینی که مسائل واقعی و مهم مردم چیست. باید بفهمی مادرِ بچه‌ای که کنارِ خیابان رها شده، چه کاره است. پسر جوانی را دیدم که ابرو برداشته و تا جایی که در توانش بود چهره‌‌اش را تغییر داده بود. به نظرم آمد پسر عاصی و ناآرامی است. دوستان گفتند که پسرِ فلان خانم است که دکترِ روانشناس و روانکاو مشهوری است. وا رفتم، با خودم فکر کردم زنی که نتواند سازگاری با محیط را به فرزندِ خودش یاد بدهد، چگونه به دیگران و جامعه مشاوره می‌دهد تا اصلاح شوند.

نه فقط درباره سوژه‌های مربوط به میانسالی، بلکه برای تمام سوژه‌ها و در تمام سنین نوشتن و اجرای کاری که عمیق، واقعی، تاثیرگذار و قابل تامل باشد، بسیار سخت است. در همان فیلم‌های دختر و پسری هم تلاشی نمی‌شود تا چیزهای عمیقی نمایش داده شود. بیشترشان سطحی، دور و غیرواقعی هستند. فقط چون جامعه بسیار جوانی داریم، جاذبه این فیلم‌ها بیشتر است و فروش می‌کنند ولی نه عمق، نه تاثیر و نه انعکاسی دارند.

نکته دیگری هم وجود دارد که فقط مشکل جامعه و سینمای ما نیست و به تبلیغات و فرهنگِ سرمایه‌داری و مصرف‌گرایی برمی‌گردد که همه‌چیز را با مسائلِ مادی محک می زند. در امریکا و اروپا هم نوشتنِ نقش برای بازیگری چون مریل استریپ کار سخت‌تری است تا فلان ستاره جوان و زیبا …. البته این زن، استثنای تاریخ سینمای جهان است و هر چه بازی کند، فروش خواهد کرد. ولی در مجموع ساختِ فیلم‌های اکشن و تخیلی و پر از خشونت راحت‌تر است و فروش‌شان هم تضمین شده‌تر. نتیجه‌اش هم البته در مدارس و دانشگاه‌های آمریکا آشکار می‌شود یک نفر با اسلحه وارد می‌شود و دانش‌آموزان و معلمان بی‌گناه را به رگبار می‌بندد. اما متاسفانه این روند همچنان ادامه دارد چون پول بیشتری به جیب صنعت فیلم‌سازی آمریکا بر می‌گرداند و در آنجا سرمایه از هر چیزی مهم‌تر است.

یکی از بحران‌های میانسالی برای بازیگران زن از آنجا شروع می‌شود که احساس می‌کنند دیگر به‌عنوان ستاره جایی ندارد و برای مطرح ماندن باید دست به کارهای خبرساز دیگری بزند. انگار بازیگری دیگر جای آنها نیست و به سراغ حرفه‌های دیگر می‌روند. یک روز نمایشگاه عکس می‌گذارند، روزی دیگر کتاب ترجمه می‌کنند، فیلم کوتاه می‌سازند و …

http://www.naghdefarsi.com/images/stories/rooz/15/09/ClickHandler.ashx2.jpgمعتمدآریا من گفت‌و‌گوهای مختلفی از بازیگران شناخته‌شده در جاهای مختلف خوانده‌ام. آنهایی که تجربه و دانش دارند و مطرح‌اند، همیشه در اوج می‌مانند اما آنها که در اوج بوده‌اند ولی دانش و تفکر ندارند، بسیار سریع فروکش می‌کنند. هم اینها هستند که با شروعِ میانسالی و بعد از چهل، یا چهل‌و‌پنج سالگی، شروع به انگشت زدن به کارهای دیگر می‌کنند. می‌گویند بازیگری دیگر ما را ارضاء نمی‌کند و می‌خواهیم کارگردانی را تجربه کنیم. تهیه‌کننده شویم و …. همه جای دنیا این‌طور است و فقط مختصِ ایران نیست. اینکه یک بازیگر حرفه‌ای بخواهد فعالیت‌های خودش را متوقف کند و بگوید "خوب، حالا که من بازیگر هستم، بروم و دیگر ایده‌هایم را عملی کنم، کارگردانی کنم یا تهیه‌کنندگی"، به نظر من اصلاً بد نیست اما معمولاً از کسانی سر می‌زند که در حرفه خودشان قاطعیت و اعتماد به نفس ندارند و جالب اینکه این عدم قاطعیت و اعتماد به نفس از میانسالی شروع می‌شود چون آدم کم‌کم احساس می‌کند که چیزهایی از او گرفته می‌شود، این احساس ایجاد می‌شود که قرار است به آرامی بازنشسته شود. اما در همین حال، طبیعت چیزی به انسان می‌دهد که وقتی به میانسالی می‌رسد، می‌بیند که هیچ‌کس غیر خودش آن را ندارد و آن نگاه عمیق‌تر به جهان است، تجربه حضور در هستی است، و به دست آوردن‌ِ تکامل. من که هرگز حاضر نیستم حتی به یک هفته قبل برگردم چون در هفته‌ای که گذشته، چیزهایی به دست آورده‌ام که می‌ترسم به عقب برگردم، به جایی که این آگاهی و دانش جدید را ندارد. گاهی با خود فکر می‌کنم هفته قبل و حتی روز قبل چقدر ساده‌دل بودم. این چیزی است که من در این سن درکش می‌کنم و می‌فهمم. این‌ها توشه میانسالی است. در میانسالی مثل باران بهاری می‌توان پر از بخشش بود و این چیزی است که در هیچ سنی غیر از میانسالی نمی‌توان تجربه‌اش کرد.

تعریف میانسالی و جوانی در دنیا دستخوش تغییرات مهمی شده و جوانی تا بیش از سی‌وپنج سالگی ادامه دارد. خیلی از افراد در سی سالگی هنوز به ثبات نرسیده‌اند، کار مناسب پیدا نکرده‌اند، ازدواج نکرده‌اند و هنوز دنبال کشف‌های جدید در زندگی هستند. باقی تعریف‌ها هم تحول یافته‌اند و سن میانسالی بالاتر رفته است. اما در جوامعی مثل ایران که در حال گذار هستند و جمعیت جوان‌شان هم زیاد است هنوز تعریف‌های قدیمی پابرجا هستند. انگار این تغییرات هنوز اتفاق نیفتاده‌اند؟

معتمدآریا نه، من فکر کنم این تغییرات اتفاق افتاده‌اند. ولی به نظرم این اشکال به ارتباطِ نسل‌ها مربوط است. جوان‌های امروز احساس می‌کنند که نمی‌توانند از نسلِ قبل از خودشان تجربه‌ای دریافت کنند ولی نسل من خیلی از نسلِ پیش از خودش چیز یاد گرفت ونسل مادر من بسیار بیش از من. مادرِ هشتاد و چند ساله من بیش از من سودای حیات دارد، از همه چیز لذت می‌برد. من هم از نسل گذشته خودم چیزهایی یاد گرفته‌ام. یاد گرفته‌ام از خوردنِ این چای لذت ببرم تا اینکه فکر کنم به جای این چای چه چیز دیگری می توانست باشد و نیست. مادران ما زندگی‌های سخت‌تری داشتند ولی خیلی خوش‌بخت‌تر بودند چون به آنچه داشتند، آگاه بودند و آن را می‌پذیرفتند. این‌که در بی‌چیزیِ کامل، احساسِ ثروت کنی و این رضایت در دیدگاه و نگاهت جاری باشد، خوشبختی است. من گاهی اوقات از تحلیلِ آدم‌های نسل خودم متحیر می‌شوم. مادربزرگم به من یاد داد که می‌شود عاشق شد، آن هم عاشقی واقعی و محترم. ولی اگر به کسی بگویید محال است باور کند. ولی مادربزرگِ من قادر بود این را بیان کند. من این همه هیجان زندگی را از یک زن هشتاد و چند ساله یاد گرفتم ولی وقتی پسر خودم را نگاه می‌کنم، می‌بینم جوانی است که از پای کامپیوتر بلند نمی‌شود و همه خوبی‌ها و زشتی‌های جهان را پای کامپیوتر تجربه می‌کند.

و به نظر می‌آید که این روندِ یادگیری از نسل قدیم به نسل جدید متوقف شده است. نسل جدید اضطراب‌ها و ترس‌هایی دارد و شاید به همین دلیل دست به دامانِ ظواهر و مادیات می‌شود و در پی جوانی و زیبایی است؟

معتمدآریا حرف شما را کاملاً قبول دارم اما زنان قدیمی هم جوانی و زیبایی را دوست داشتند و از گیاهان مختلف برای حفظ زیبایی‌های طبیعی‌شان استفاده می‌کردند. در توجه به ظاهر واقعاً دچار اغراق و افراط شده‌ایم. انگار تنها امکان برای دیده شدنِ یک زن صورت و ظاهرش است. انگار تنها چیزی که در برقراری هر ارتباطی می‌توان به آن اعتماد داشت، ظاهر است. اما چهره افراد هم تا جایی قابلیت تغییر دارد. مرتب محصولات جدیدی به بازار می‌آید و همه به استفاده از آنها مشتاق‌تر می‌شوند. در میانسالی، این میلِ به زیباتر شدن و حفظ جوانی افزایش پیدا می‌کند چون طبیعی است که از یک سنی به بعد، به دلیل تغییراتِ هورمونی آن برق نگاه و موها و … گرفته خواهد شد. البته از نظر من که این تغییرات خیلی مهم نیست چون من در موقعیتی هستم که از چیزهایی که دارم لذت می‌برم. شاید باور نکنید اما اولین موی سفیدی که در سرم درآمد، خیلی هیجان‌زده و خوشحال شدم چون می‌دیدم که تغییری دارد در من ایجاد می‌شود.

علتش شاید این باشد که در جاهای دیگری احساس امنیت می‌کنم. امنیت به دلیلِ چیز‌هایی که همه عمر دلم خواسته انجام بدهم و انجام داده‌ام، امنیت از کارم، امنیت خانوادگی‌ام هم در خانه پدری و هم در خانواده خودم و در کنار همسرم. همه چیز همیشه آن‌طوری بوده که خودم انتخاب کردم و واقعا خودم را خوشبخت می‌دانم چون کاری را انجام می‌دهم که به آن وابسته‌ام، دوستش دارم و بلدش هستم. همین باعث می‌شود که دوره میانسالی بهتری را سپری کنم چون چیزی نیست که حسرت از دست دادنش در دوران نوجوانی و جوانی را داشته باشم. پس من میانسالی خوبی خواهم داشت چون از اندوخته‌های این دو دوره گذشته‌ام چیزهایی به دست آورده‌ام که برایم شبیه به یک گنجینه است و هنوز فرصت زیادی دارم تا به این گنجینه بنگرم و چیزهایی به آن بیفزایم. ولی اگر تجربه‌های من از این دو دوره بد سپری شده بودند، دوران میانسالی بسیار سختی می‌داشتم که همراه می‌شد با افسردگی شدید. به نظرم افسردگی، سرطان دوره ماست که در همه نسل‌ها، از کودک تا کهن‌سال این بیماری مستتر است.

اگر انسان گذشته پرباری نداشته باشد، آینده سخت‌تری خواهد داشت چون مدام در حسرت چیزهایی خواهد بود که از دست داده است. یکی از مشکلاتِ نسل جدید این است که حسرتِ چیزهایی را دارند که هیچ‌گاه به دست نیاوردند. حسرتِ موفقیت در کارشان را دارند، حسرتِ این را دارند که مانعی بر سر کار کردن‌شان نباشد. حسرت این را دارند که در واقعیت به خواسته‌ها و آرزوهایشان برسند. خیلی دردناک است که با پزشکی مواجه شوید که مسافرکشی می‌کند. وجود چنین عدم تعادل‌هایی در جامعه، میان‌سالی‌های خوبی را به همراه نخواهد داشت. بچه‌ای را می‌بینید که به دلیل مدل موهایش با حسرت، ترس و هراس به جامعه وارد می‌شود و معلوم است که او میانسالی خوبی نخواهد داشت. این نسل چیزهایی را می‌خواسته که یا ممنوع بوده‌اند یا اجازه و توان انجامش را نداشته. این ماشین‌های آخرین مدلی که در خیابان‌های تهران می‌چرخند، در ترافیک چندین ساعته این شهر چه جاذبه‌ای دارند؟ جز اینکه موتورسواری که از کنارِ این ماشین می‌گذرد با حسرت به این همه اختلاف موجود بنگرد. اختلاف‌هایی که به جهت اقتصادی در جامعه ما وجود دارد، حسرت‌هایی را به وجود آورده که مانع میان‌سالی‌های خوب خواهد شد.

آیا شما تفاوت‌هایی میان تجربه میان‌سالی در زنان و مردان می‌بینید؟ گاه این‌طور به نظر می‌رسد که میانسالی برای مردان، دوره تقویتِ جایگاه شغلی و تثبیتِ مالی است که مردان را مهیا می‌سازد تا از امکاناتی که در اختیار دارند، بیشترین و بهترین بهره را ببرند، ولی انگار برای زنان وضعیت مشابهی وجود ندارد و ترس‌ها و هراس‌ها بروز بیشتری دارند. بخشی از این وضعیت شاید به مسئولیت‌هایی مربوط باشد که زنان در این دوره بر دوش دارند. زنِ میانسال احتمالاً زنی است که فرزندانی در سنین نوجوانی دارد، و احتمالاً والدینی سالخورده دارد که نیازمند رسیدگی و مراقبت هستند. این حجم انبوه از مسئولیت‌های چندجانبه جایی برای وقت گذاشتنِ زنان میانسال برای خودشان باقی نمی‌گذارد. در سینما هم تصاویر مشابهی از زنان میانسال بازتاب دارد. بیشترِ این زنان خسته از مسئولیت‌هایشان هستند. کمتر عاشق می‌شوند. گرفتار مسائل مختلف زندگی ‌و دغدغه‌های مادرانه‌شان هستند. اما در همین سینما تصاویری درخشان و جذاب از میانسالی مردان عرضه می‌شود، مردانی که آسوده‌تر به درخواست‌های عاطفی و جنسی‌شان پاسخ می‌دهند و …

معتمدآریا البته برای نمایش چنین تصاویری از زنان در سینما محدودیت‌های جدی وجود دارد ولی به نظرم این دیدگاهی که شما مطرح می‌کنید، خیلی نسبی است. از نظرِ من، اقتصاد عامل خیلی تعیین‌کننده‌ای است. تفاوت‌هایی که شما برای مرد و زنِ میانسال برمی‌شمارید در مناطقی از ایران و تهران که بسیار محروم‌اند و برای گذرانِ روزمرگی‌هایشان دست و پا می‌زنند، کمتر از مناطقِ شمالی یا مرکزیِ تهران دیده می‌شود. در مناطقی که مردمانش معیشت بهتری دارند و حداقل، خرده بورژواهای متوسطی هستند، و فرصت و امکانِ آن هست که به احساسات دوران میانسالی‌شان پاسخ دهند. من نمی‌توانم بپذیرم که همه جا چنین است که مردان میانسال پیش از افول وحشتناک خود، دوران شکوفایی مالی و عاطفی را تجربه می‌کنند و درصدد نوعی بازسازی مجدد خود برمی‌آیند اما واقعیتی هم وجود دارد و آن اینکه تغییرات هورمونی یک مرد میانسال با یک زن جوان برابری می‌کند. اینکه چقدر بتوان این برابری را با شرایط پیرامونی و محیطی تطبیق داد، بستگی به دانش و آگاهیِ هر فرد دارد.

بسیاری از مردان نمی‌دانند که میانسالی‌با چه تحولاتِ شیمیایی در درونِ بدن‌شان ارتباط دارد. حتی ممکن است به مرز خودکشی و فروپاشی هم برسند چون نمی‌دانند که این تغییرات تنها روی درخواست‌های جنسی اثرگذار نیست بلکه بر روح و روان آنان هم تاثیر دارد. آنها هم احساس می‌کنند که دارند به سرازیری نزدیک می‌شوند ولی نمی‌‌دانند این همه بالا رفتن و اوج گرفتن در پایانِ میانسالی چه سقوط وحشتناکی را در پی خواهد داشت. در جوامع پیشرفته، زنان و مردان میانسال چنین اطلاعات و آگاهی‌هایی را دریافت می‌دارند و می‌دانند که تغییرات هورمونی چه نقشی در احوالات میانسالان، چه زن و چه مرد دارد. نحوه کنترل این احساسات و تمایلاتِ متغیر بسیار مهم است همان‌طور که برای یک نوجوان درخواست‌ها و گرایش‌های جدید و رو به رشدی ایجاد می‌شود. با وجود چنین آگاهی‌هایی، زنان میانسال هم می‌توانند درک کنند که چه جاذبه‌ای در درون آنها نهفته است و برغم همه مسئولیت‌ها و هراس‌ها چه امکاناتی برای پرداختن به خود و علایقشان دارند. ناآگاهی‌ها و عدم برخورداری از فرهنگِ زندگی باعث می‌شود که این عدم تعادل‌هایی که همه جا به چشم می‌خورد، ایجاد شود و مهم‌ترین دلیلش هم به نظر من دلایل اقتصادی است. از نظر من برای یک زن یا دختر جوان، زندگی با مردی که سال‌ها از او بزرگ‌تر است، خیلی هم لذت‌بخش نیست اما می‌تواند بی‌دردسرتر باشد. چون می‌تواند اجاره خانه ندهد، ماشینی را که می‌خواهد سوار شود، آنچه می‌خواهد بخرد. ولی خیلی درایت می‌خواهد تا دو جوان بدانند که باید با این سختی‌ها مبارزه کنند و زندگی‌شان را خودشان باید بسازند. این سهل‌پسندی‌ها و ساده‌سازی‌هایی که در زندگی رخ می‌دهد، باعث شکل‌گیری مناسباتی نامتوازن است. من نمی‌توانم بگویم مردی که درمیانسال به فکر ازدواج با زنی جوان می‌افتاد، خیلی بدتر از زن میانسالی است که نمی‌داند چگونه با تحولات جدید در زندگی‌اش کنار بیاید. هردویشان به یک اندازه ناآگاه هستند.

ولی قبول ندارید که مواجه‌هایشان با میان‌سالی متفاوت است؟ عموم زنان به دام افسردگی می‌افتند ولی مردان انگیزه‌مند و فعال‌تر به نظر می‌رسند…

معتمدآریا مردان هم دچار افسردگی می‌شوند ولی شاید ما زنان متوجه نمی‌شویم. مردی که موهایش را رنگ می‌‌کند، پوست صورتش را می‌کشد، ورزش‌های سنگین انجام می‌دهد تا ماهیچه‌ها و عضلات فروریخته را دوباره بالا آورد، در همان نخستین سال ارتباط گرفتن با زنی که خیلی جوان‌تر از خودش هست، تمام تصوراتش را بر باد رفته می‌بیند و افسردگی شدیدتر و عمیق‌تری را تجربه خواهد کرد. به نظرم زنان باهوش‌تر و زرنگ‌ترند، تاثیرگذارترند، و به دلیل توانایی‌های متعددی که دارند، خیلی زود مسائل را می‌قاپند و می‌گیرند و به زودی چنان مسلط بر مردانی می‌شوند که روزی ظالم به نظر می‌‌رسیدند که شما جز دل سوزاندن برای این مردان کاری از دستتان برنمی‌آید ولی جامعه مردسالار ما بیش از آنچه می‌توانیم تصور کنیم، این حباب توخالی را در ذهن مردان به وجود آورده که شما قدرتمندید، حق دارید چندین زن بگیرید، مجازید یواشکی هر کاری خواستید بکنید، و به جهت اجتماعی و قانونی او را محق می‌داند که میانسالی‌اش را تلف کند و به جنبه‌های ظاهری و جنسی روابط توجه کند.

و سینما بازهم هم در ایجاد آن حباب توخالی در ذهنیت مردان، به تعبیر شما نقش دارد.

معتمدآریا ‌این‌ها همان ساده‌نگری‌هایی است که وجود دارند. ممکن است در زندگی‌های عادی چنین اتفاق‌هایی بیفتد ولی به عنوان هنرمند باید پیامی بالاتر از روزمرگی‌ها به مردم منتقل کرد. باید به زنان میانسال این پیام را رساند که توانا و جذاب هستند، مادر و همسر هستند، و چه قدرت‌هایی در دست دارند که اصلا قابل مقایسه با زیبایی یک زن جوان نیست. ما چون به داشته‌هایمان آگاه نیستیم، همیشه جا می‌خوریم و احساس می‌کنیم که زیر پایمان خالی شده است. خشونت فقط کتک زدن نیست، خشونت این است که مردی در خانه‌اش را باز کند و به زنش سلام نکند. دردِ کتک خوردن شاید فراموش شود اما تخریب و تحقیری که از عدم ارتباطِ درست در ذهن ایجاد می‌شود، می‌تواند بدترین شکل خشونت در جامعه باشد. خشونت این است که شوهری در بستر به همسرش پشت کند و بخوابد. اما کمتر به این توجه می‌شود که همین روابط کوچک چه تخریب‌‌های عظیمی ایجاد می‌کنند.

فکر می‌کنم تاکید اصلی شما بیش از همه، روی مساله آگاهی است. مواجهه آگاهانه با میانسالی است که احساس و برخورد زنان با این دوران را متعادل و مناسب می‌کند. در جامعه هنرمندان به‌ویژه زنان هنرمند هم به نوعی شاهد چنین رابطه‌ای میان توانمندی و جذابیتِ ظاهری هستیم. هر قدر توانایی و آگاهی هنرمندان سینمایی بیشتر باشد، تمرکز و توجه هنرمند و البته مخاطبان او بر زیبایی ظاهری بیشتر رنگ می‌بازد و برعکس، چقدر با این برداشت موافق هستید؟

معتمدآریا ممکن است همین‌طور باشد که می‌گویید. من که خودم مجذوب و شیفته زیبایی‌ام و نمی‌توانم تصور کنم که بدون زیبایی چگونه می‌توان زندگی کرد. بخشی از این انتظار به نگاه و سلیقه‌ام برمی‌گردد و بخشی هم واقعیتِ زیبای موجود که در پیرامون‌مان می‌بینیم. واقعا بی‌انصافی است که آدم زیبایی را ببینید و زیبایی‌اش را تحسین نکنید. ولی من نمی‌توانم از زیبایی تزریقی تعریف کنم و زیبایی‌های جعلی را نمی‌فهمم. آن‌قدر چیزهای زیبای جعلی در سینمای ما بازتاب دارد، که یکی از معیارهای علاقه‌مندانِ به سینما همین جعلیات است. گاهی در جمع‌های فرهنگی و هنری با سخنانی مواجه می‌شوم یا ای‌میل‌هایی برایم می‌آید که واقعا تاسف‌بارند. فقط فکر می‌کنند برای ورود به سینما باید جراحی کنند و اگر بینی‌شان را جراحی و لب‌هایشان را تزریق کنند، می‌توانند فیلم هم بازی کنند. برای من واقعا غم‌انگیز و متاثرکننده است که نگاه فردی که به سینما علاقه دارد، این است و این نگاهی است که از سینمای ایران به او منتقل شده است. این تلقی که برای به دست آوردن موفقیتی مشابه با خانم ایکس باید مشخصاتِ ظاهری مشابه با او داشته باشی. من از این زیبایی‌های جعلی لذتی نمی‌برم ولی وقتی برخی همکاران زن را با آن همه زیبایی طبیعی می‌بینم، لذت می‌برم. این زیبایی اگر با توانایی و آگاهی همراه باشد، چندین برابر می‌شود. هستند کسانی که به ‌هر حال زیبایی‌هایی دارند ولی توانِ نمایش دادنِ زیبایی‌هایشان را ندارند چون پشت‌ِ آن هیچ تفکری وجود ندارد و پس از چند عکس، آن زیبایی هم محو می‌شود. شما درست می‌گویید که هر قدر توانایی‌ها بالاتر برود، تلاش برای به نمایش گذرادن زیبایی‌ها کمتر می‌شود ولی نه زیبایی طبیعی، بلکه زیبایی‌های جعلی و ساختگی.

زیبایی هم البته تعریفی گسترده و نسبی است ولی رسانه می‌کوشد آن را محدود و مطلق مانند این که چشمان رنگی زیباست، بینی سربالا و نوک‌تیز زیباست، اندامی با این مشخصات جذاب است، و … رسانه‌ها تصویری به تعبیر شما، جعلی می‌سازند و آن‌قدر آن را تبلیغ می‌‌کنند تا در ذهن مخاطب این‌طور می‌نشیند که مشخصاتِ زیبایی همان است که ساخته شده و علاقه‌مندان سینما هم به این برداشت می‌رسند که در سینمای ایران کسانی که چشمان روشن دارند، راه بازتری پیش‌رو دارند.

معتمدآریا این جعل‌سازی‌ها خیلی هم کهنه و دم‌دستی و از رده خارج است. هرچند تعاریف و دیدگاه‌های متفاوتی درباره زیبایی وجود دارد ولی زیبایی طبیعی آن‌قدر نیرومند است که نمی‌توان مقابله‌ای با آن داشت، می‌آید و خود را تحمیل می‌کند و انسان در برابرش عاجز می‌شود ولی چنین مواجهه‌ای در زیبایی جعلی اتفاق نمی‌افتد. زیبایی جعلی چیزی نیست که بتوان از آن لذت برد. آدم مدام با زیبایی‌های جعلی مقابله دارد به‌ویژه که این زیبایی‌ها با حسادت‌ها و چشم‌و هم‌چشمی‌ها به دام افراط و تفریط هم می‌افتند، و بیشتر و بیشتر جعلی می‌شوند. می‌شود چشم‌ها را بازتر و کشیده‌تر، بینی‌ها را کوچک‌تر و باریک‌تر و لب‌ها را درشت‌تر و برجسته‌تر کرد اما این زیبایی‌های ساختگی انسان را از طبیعت وجودی خود به عنوان یک موجود زنده دور می‌کند. سینما ماهیتی پویا و پرتحرک دارد. در یک تصویر یا در یک فریم می‌شود زنی یا مردی را زیباترین در جهان ساخت، با نورپردازی و گریم، پوشاندن بهترین لباس‌ها و انتخاب پس‌زمینه‌های درست ولی اگر در فریم دوم تحرک، شعور، دانش و توانایی وجود نداشته باشد، همه آن ظاهرسازی‌ها باطل می‌شود. برخی چهره‌ها وقتی در عکس و در وضعیتی ثابت دیده می‌شوند، می‌توانند بهترین‌ها و زیباترین‌ها باشند ولی چون ماهیت سینما و تئاتر حرکت است، آن تصویر از بین می‌رود.

شما چه تجربه‌هایی در این زمینه داشته‌اید؟ آیا پیش آمده که گریم خاصی به شما تحمیل شود؟ از شما خواسته شده که بوتاکس تزریق کنید یا لنز زنگی بگذارید؟

معتمدآریا بله زیاد این کار را کرده‌ام ولی اغلب برای زشت‌تر و پیرتر کردن بوده، برای فیلم "گیلانه" من هم لنز می‌گذاشتم و هم تمام فک‌ام را بازسازی کرده بودند. شاید کمی هم در نمایش دادن شکستگی و از دست رفتگی‌های آن زن اغراق شده بود. فیلمی بازی کرده‌ام که بهرام بهرامیان ساخته و کارهای تدوین‌اش دارد انجام می‌شود، اسم فعلی‌اش هم "چرخ ‌و فلک" است. برای این کار من بوتاکس زدم تا تمام پلک‌ها و صورتم و لب‌هایم به شکل افتاده درآید نه رو به بالا. نه فقط در آن زیبایی نمی‌بینید بلکه حتی واکنش‌برانگیز هم هست ولی برای شخصیت‌پردازی آن نقش لازم بود، نه برای زیبایی‌اش. ولی گریم‌هایی هم داشته‌ام که در جهت زیباتر شدن بوده و از این که اشکالات چهره برطرف شود خیلی هم استقبال کرده‌ام. اصلاً بخشی از کار سینما نمایش زیبایی‌هاست. مردم چه گناهی کرده‌اند که قیافه‌های زشت را ببینند. در سینمای ایران هم طراحان گریم بی‌نظیری داریم که جهان باید از آنها بیاموزد و کارهایشان کم از دیگران ندارد. اگر برای نقشی لازم باشد که هنرپیشه زیباتر شود، من هم مشتاق به آن هستم ولی شخصا تلاش نکرده‌ام که خیلی جوان‌تر دیده شوم. مثلا برای فیلم "اینجا بدون من"، گریم اولیه من خیلی ساده و معمولی بود و برخی اشکالات صورتم را تصحیح کرده بود ولی بعد از دیدنِ اولین راش‌ها، طراح گریم آمد و گفت بهتر است برای زنی که از کارخانه به خانه برمی‌گردد، این سایه‌ها را پاک کنیم و … همین‌طور که دوستانه حرف می‌زد گریم ‌مرا تغییر و سنم را افزایش داد، چون گفته شده بود که "شما خیلی جوان دیده می‌شوید و به این نقش که دو تا بچه به این سن و سال دارد، نمی‌آیید"، حالا به هر دلیلی که بود تمایل نداشتند چهره مرا بهتر کنند و من هم اعتراضی نداشتم هرچند دلم می‌خواست آن گریم اولیه باقی می‌ماند و این نقش صورت شیرین‌تر و شاداب‌تری می‌داشت. فکر هم می‌کنم که تمام زنان کارگر در جهان چهره‌ای خسته و بی‌طراوات ندارند. زیبایی افراد ربطی به کاری که انجام می‌دهند، ندارد و همه جا هست. آدم در میان روستاییان قشقایی، زنان چوپانی را می‌بیند که زیبایی‌های حیرت‌انگیزی دارد. من نه تنها هیچ مخالفتی با زیبایی ندارم بلکه به آن خیلی هم مشتاق هستم ولی باید به نقشی که کار می‌کنم هم بخورد.

به فرهنگ مصرف‌گرایی و منطقِ سرمایه‌داری در جامعه و انبوه تبلیغ‌ها برای فروش هر چه بیشتر محصولات در جامعه، در تشویق به جوانی و زیبایی اشاره شد. هنرمندان و از جمله هنرمندان ایرانی هم سوژه‌های جذابی برای تبلیغاتِ چنین محصولات جوان‌سازی و زیبایی هستند.

معتمدآریا بله، بحث تبلیغات که طوماری عظیمی برای خود دارد و این منحصر به زنان نیست. مردان هم ابزارهای تبلیغات شده‌اند ولی همچنان زنان عناصر تبلیغاتی موثرتر و کارآمدتری هستند. این تبلیغات به سود شرکت‌های سازنده و دلالان و به ضرر مردمی است که به دنبالِ تقلید هستند، تبلیغاتی مثلاً برای چسب‌های کوچک‌کننده بینی، کرم شترمرغ یا حلزون، شهلاکننده‌های چشمان و سفیدکننده‌های دندان و … که یک درصد هم اثرگذاری ندارد ولی طفلک مردمی که آنها را باور می‌کنند. چند وقت پیش مطلبی خواندم که در آن آمده بود هفتاد یا هشتاد درصد از طلاق‌ها در ایران به دلیل مسائل جنسی است. به نظرم این وضعیت ناشی از عدم ‌تعادل‌هایی است که در جامعه ما وجود دارد. چون معیارهای مشخصی در ذهن افراد برای زندگی مشترک وجود ندارد یا فشارهای مختلف زندگی است که مانع از شکل‌گیری ارتباط‌های درست بین افراد می‌شود. در چنین شرایطی است که محصولاتی از این دست فروش می‌کنند. من فکر می‌کنم که فشار اقتصادی مهم‌ترین عامل همه نابسامانی‌های اجتماعی است. بیکاری و عدم توانایی‌های مالی و اقتصادی خیلی از افراد را به عدم تعادل و بی‌ثباتی و احساس ناامنی می‌کشاند و به لحاظ فکری و روحی بیمارشان می‌کند. من به این دلیل که در چند موسسه خیریه کار می‌کنم و به مسائل اجتماعی حساس‌هستم، بارها زنان جوانی را دیده‌ام که مورد خشونت مردانی قرار گرفته‌اند که روزی دوستشان داشته‌اند، و با یک یا دو بچه به خانه‌های مادری‌شان برمی‌گردند، مرد هم معلوم نیست کجا محو می‌شود و از بین می‌رود و بعد از مدتی به دلیل مصرف مواد مخدر، حشیش و کِرَک، جسد خشک‌شده‌اش از پزشکی قانونی سر درمی‌‌آورد. این عدم تعادل‌ها در رانندگی و توحشی که در رفتار برخی مردم در خیابان می‌بینیم به دلیل مصرف مواد مخدر و محرک ناخالص است. همه این‌ها ریشه‌های اقتصادی دارد.

این‌طور به نظر می‌رسد که در سینمای جهان تمایزی و تفاوتی که در چهره‌ها و فیزیکِ افراد است، مطلوب و مورد پسند است اما در سینمای ایران و برخی کشورهای مشابه انگار بیشتر هنرپیشه‌ها شبیه به هم هستند و حتی امتیاز هم محسوب می‌شود که خانم ایکس شبیه به فلان هنرپیشه معروف قدیم یا جدید است.

معتمدآریا به نظرم، ما در ایران این خوشبختی را داریم که فیلم‌های خاص و انتخاب‌شده‌ای را می‌بینیم. فیلم‌هایی که جنبه فرهنگی قوی‌‌تری دارند یا برنده جوایز سینمایی مهمی شده‌اند ولی در همان امریکا هم هر ساله هزاران فیلم ساخته می‌شود که ما حاضر و قادر نیستیم حتی یک دقیقه از آنها را تماشا کنیم. در محدوده خودمان که به این موضوع نگاه می‌کنیم به این جمع‌بندی می‌رسیم که همه این هنرمندان پیش یک دکتر خاص جراحی می‌کنند. حتی اگر پایتان را به خیابان بگذارید کمتر آدم‌های متفاوت با چهره‌های خاص می‌بینید. بیشترِ زنانِ هم‌سن و سال من، ابروهایی تاتو شده‌‌شان طاق آسمان است و لب‌هایشان تا بناگوش رفته که این همه شباهت حال آدم را بد می‌کند. دختران جوان هم که به یک فرم بینی‌هایشان را جراحی کرده‌اند، رنگ موهایشان شبیه به هم است‌، در نتیجه قیافه‌های متفاوت کم می‌بینید. همه یک شکل شده‌اند. همه بیشتر به دنبال همسان‌سازی هستند و این مد چندین سال است که ادامه دارد. یک بار خانمی به اصرار از من می‌خواست که بگویم بینی‌ام را کجا و پیش کدام دکتر عمل کرده‌ام. هر چه می‌گفتم من بینی‌ام را عمل نکرده‌ام، قبول نمی‌کرد. عاقبت گفتم من آرزو می‌کردم بینی کمی بزرگ‌تر و استخوانی‌تری داشتم چون فکر می‌کنم شخصیت دیگری به من می‌داد و از ظرافتِ فعلی خارج‌ام می‌کرد. آن خانم با دلخوری از اینکه نمی‌خواهم آدرس دکترم را به او بدهم، رفت. در سینما هم همین‌طور است. نه فقط چهره‌های شبیه ما بلکه حتی اگر چشم‌هایتان را ببندید نمی‌توانید صداهایشان را تشخیص دهید. ادای کلمات و کشیدگی واژه‌ها یک‌جور شده است. بی‌هویتی در ظاهر و کلام خیلی‌ها وجود دارد که به نظرم نشانه عدم اعتماد به نفس و الگوبرداری آن هم از نوعِ خیلی سطحی‌اش است. نه فقط هنرپیشه‌ها بلکه بیشتر جوانان یک‌جور حرف می‌زنند چون آن اعتماد و اعتقاد به حرفی که می‌زنند را ندارند.http://www.naghdefarsi.com/images/stories/rooz/15/09/ClickHandler.ashx.jpg

کمی متناقض نیست که هنرپیشه‌ای که روی پرده سینما و در برابر ده‌ها هزار مخاطب قرار می‌گیرد تا به این حد خالی از اعتماد به نفس باشد؟ چه دلایل فرهنگی و سیاسی و اجتماعی برای این وضعیت می‌توان برشمرد؟

معتمدآریا اعتماد به نفس از احساسِ امنیت خاطر ناشی می‌شود و متاسفانه این احساس در بسیاری از زمینه‌های زندگی و فعالیت حرفه‌ای وجود ندارد. در نسلِ ما که هراس از پدر و خانواده و اطرافیان وجود داشت تا مبادا کسی چیزی پشت سرمان نگوید، و نسل بعد که ترس از واکنش‌ها به نحوه حضور اجتماعی‌اش دارد، اینکه در دانشگاه مشکلی پیش نیاید، همیشه هراس‌هایی با ما بوده و هست. این هراس‌ها و واهمه‌ها مانع از آن است که آدم‌ها به توانایی‌هایشان آگاه شوند. این وضعیت به‌خصوص در زنان بیتشر است هرچند زنان به جهت اقتصادی مستقل‌تر شده ‌اند نسل قبلی که به جهت اقتصادی اعتماد و اطمینانی هم نداشتند. حالا دختران و زنان، خیلی پسرها و مردها را تنبل کرده‌اند. در نسل من به ندرت پیش می‌آمد با مردی بیرون بروی و پول میز را اشتارکی حساب کنید، به مردان برمی‌خورد چون روحیه حامی‌گری شدیدی داشتند ولی الآن در هر طبقه‌ای که تصور کنید، خرج بسیاری از مردان را هم زنان می‌دهند. مردان امروز گاهی آن‌قدر به زنان تکیه دارند که آدم گاهی از این همه کولی دادن خسته می‌شود و می‌خواهد جا خالی دهد.

در بحث زنان و بحران میانسالی آنچه خیلی مهم‌تر به نظر می‌رسد، تصور و تعریف ذهنی است که زنان از مواجهه با این دوره دارند. ترس و تردیدی که این تصورهای ذهنی ایجاد می‌کنند، به نظر ویران‌گرتر و مخرب‌تر از واقعیت‌های موجود و عینی در این دوره است وگرنه میانسالی و پیری هم مثل هر دوره دیگری می‌آید و می‌رود. چرا ترس از پیری برای زنان این‌قدر جدی و دلهره‌آور است؟ چرا دیگر پیری و پختگی ارج و قربی ندارد؟ چرا همه از این دوران می‌گریزند؟ تجربه شخصی شما از این مواجه چگونه است؟

معتمدآریا چند سال پیش وقتی هنوز چهل سالم نشده بود، در حین فیلم‌برداری خبری را در روزنامه دیدم که تا مدت‌ها سوژه حرف و بحث من و دوستانم بود. در این خبر آمده بود که پیرزن چهل‌ساله‌‌ای به طرزی فجیع در منزلش کشته شد! این عبارتِ پیرزن چهل‌ساله آن‌قدر برای من و همکارانم عجیب و در عین حال خنده‌دار و مسخره بود که یکی از دوستان، آن بخش از روزنامه را برید و به دیوار زد تا هر زنی که حول و حوش چهل‌سالگی است، آن را ببیند و سرگرم شود. وقتی در یک روزنامه کثیرالانتشار، خبر یک حادثه جنایی با این کلمات تنظیم می‌شود، این تصویر در ذهن خواننده عام می‌نشیند که چهل‌سالگی یعنی پیری، یعنی ناتوانی. این ذهنیت مدام تقویت می‌شود که پیری یعنی بدبختی، یعنی کسی که دیگر نمی‌تواند کاری انجام دهد، و در ناتوانی و انزوا و فراموشی خواهد مرد. متاسفانه این تصویری است که از پیری در جامعه ما وجود دارد و از بین بردن آن هم کار بسیار سختی است چون تامین اجتماعی مناسب و تسهیلاتِ بهینه‌ای برای پاسخگویی به نیازهای درمانی پیرها وجود ندارد یا اگر در مواردی وجود دارد، اطلاع‌رسانی درستی درباره خدماتی که به سالمندان داده می‌شود، نیست. سالمندی که بیمه نباشد، اصلا و ابدا قادر به درمان خود نخواهد بود. اما اگر زنانِ میانسال تصویر بهتری از سالمندی‌شان داشته باشند و مثلا بدانند اگر در هفتاد سالگی حقوق بازنشستگی مناسبی دریافت می‌کنند که پاسخگوی ورزش، مسافرت، درمان و باقی نیازهایشان هست، مواجه و آمادگی بهتری برای پذیرش پیری دارند. متاسفانه امکانات حمایت از درخواست‌های افراد میانسال و بعد از میانسال در جامعه وجود ندارد مگر در قشرهای خاصی از جامعه که دغدغه‌های زندگی روزمره را نداشته باشند و امکان دویدن و ورزش کردن در پارک محل را داشته باشند.

و این هم یادداشتی با عنوان هفت درسی که می‌توان از زندگی فاطمه معتمدآریا آموخت.

وقتی بی‌زحمت هیچ چیز به دست نمی‌آید

«سیمین معتمد آریا» را همه به نام «فاطمه» می‌شناسند. او یکی از نسل اولی‌های سینمای بعد از انقلاب است و هفتم آبان سالروز تولد اوست. به همین بهانه زندگی ۵۰ سا‌له‌اش را زیر ذره بین می‌گذاریم تا بهتر بشناسیمش و شاید از او درس بگیریم.

در فیلم‌هایش جای خیلی از زن‌های این خاک نشسته؛ از پیرزنی که در گیلانه پسر جانبازش همه زندگی‌اش بوده، تا مادر یک دختر معلول در اینجا بدون من. با صدایش در مدرسه موش‌ها کودکی‌مان را گذراندیم و آنقدر چهره مادر گونه‌اش را دیدیم که حتی مادری کردنش برای یک عروسک در کلاه‌قرمزی و پسرخاله هم برای‌مان باورپذیر بوده است. «سیمین معتمد آریا» را همه به نام «فاطمه» می‌شناسند. او یکی از نسل اولی‌های سینمای بعد از انقلاب است و هفتم آبان سالروز تولد اوست. به همین بهانه زندگی ۵۰ سا‌له‌اش را زیر ذره بین می‌گذاریم تا بهتر بشناسیمش و شاید از او درس بگیریم.

آهسته و پیوسته…

فاطمه معتمدآریا از سال ۶۴ با فیلم «جدال‌» به‌طور رسمی‌ به جمع بازیگران سینمای ایران وارد شده و پله‌های ترقی را یکی یکی طی کرده است. چندی پیش جهانگیر کوثری در مورد او به روزنامه شرق گفته بود: «او سینما را از نوجوانی شناخته و به‌دلیل آن استعداد ژنتیک که دارد، توانسته سیر تکاملی را به‌خوبی طی کند. او یک روزه هنرپیشه نشده است؛ از عروسک گردانی شروع کرد، به نقش‌های کوتاه رسید و این مراحل را یک به یک طی کرد و یک اساس و بنیان برای خود در بازیگری گذاشت. تفاوت معتمدآریا با دیگر بازیگران این است که هر لحظه حاضر است در هر نقش متفاوتی ظاهر شود؛ درنقش‌های کمدی، سالارانه و نقش‌های متفاوت دیگر.»

از مردم فاصله نگیرید

شاید همین نگاه او به همنوعانش باعث شده بود که مجتبی میرطهماسب در روزنامه شرق این‌طور توصیفش کند: «کافی است شما یک راسته خیابان را با او هم قدم شوید. کمتر کسی برای عکس گرفتن با او می‌آید، همه می‌آیند برای گفتن درددل و مشکلات‌شان با سیمین. زن، مرد، پیر و جوان سفره دل‌شان را برای او باز می‌کنند. سیمین نبض جامعه را می‌شناسد، این آغوش باز او برای رویارویی با مردم و مشکلات آن‌ها و حتی سرک کشیدن به فضاهایی که ممکن است با مشکلاتی همراه باشد جزو جدانشدنی از سیمین است و همین است که او را سیمین ماندگار سینمای ایران می‌کند.»

هرگز تکرار نشوید

معتمد آریا اهل تکرار نیست. برای او هنر حرف اول را می‌زند و هرگز به سینما به‌عنوان یک فعالیت صرفا تجاری نگاه نکرده است. او در یکی از مصاحبه‌هایش گفته بود: «من آدم قائم به ذاتى در کارکردن هستم و از این‌که نقش تکرارى را بازى کنم همیشه خوددارى کرده‌ام. در هر فیلمى که بازى کردم بعد از آن اکثر سناریوهایى که به من دادند تکرار همان نقشم در آن فیلم بوده، فقط یا رنگ و لعاب یا اسمش تغییر کرده و من هرگز در بدترین شرایط روحى، مالى و هر چیزى که فکرش را بکنید حاضر نشدم خودم را در یک بخش جزئى هم تکرار کنم.»

کم توان‌ها را فراموش نکنید

افتخارات معتمد آریا کم نیست. او را نباید تنها یک هنرمند کار کشته بدانیم؛ معتمد آریا در کنار فعالیت‌های هنری‌اش، ‌دستی هم در امور خیریه دارد. او در سال ۸۶ به‌عنوان «نخستین سفیر مهرآفرین» معرفی شد و در مراسم معرفی‌اش گفت: «هر کدام از ما سهمی‌ داریم، می‌توانیم سهم خود را برداریم و بقیه را به کسانی بدهیم که سهم‌شان پیش ماست. من در کار سینمایی تجلی اندیشه کارگردانم و در اینجا تجلی مهربانی یک ملت، امیدوارم شایسته باشم که بتوانم این جمع مهربان را دوباره در کنار هم جمع کنم.» معتمدآریا در یکی از مصاحبه‌های دیگرش که به مناسبت اکران فیلم «اینجا بدون من» صورت گرفته بود، گفت:«خیلی مفتخرم که می‌توانم با خانواده‌ها و کودکانی که معلولیت دارند ارتباط داشته باشم مثلا موسسه «رعد» یا یک کارخانه‌ای در قزوین هست که تمام مسئولان و کارکنانش معلول هستند. آدم در برابر توانایی‌های آن‌ها احساس ضعف شدید می‌کند. وقتی با آن‌ها در ارتباط هستید بعد از یک مدت فراموش می‌کنید که از نظر جسمی‌ بین‌تان تفاوتی وجود دارد. آن‌ها نیروی مضاعفی برای انجام کارهای مثبت دارند.»

از تیم‌تان جدا نشوید

برای معتمدآریا همه چیز در قالب تیمش تعریف می‌شود. او به‌دنبال اثبات برتری‌اش نیست و سعی می‌کند با هم‌تیمی‌هایش همراه شود و به جای اثبات بالاتر بودنش کار تیم را بالاتر ببرد. به همین دلیل به روزنامه شرق گفته بود: «چیزی که بیشتر از همه برایم اهمیت دارد، این است که همه در یک سطح بازیگری قرار بگیریم. این اصلی است که به آن اعتقاد دارم و عمل می‌کنم. گاهی‌اوقات برای همکارانی که نخستین‌بار است با هم کار می‌کنیم، رفتار من خنده‌دار می‌شود. معمولا سعی می‌کنم همکارانی که در کنار من کار می‌کنند را بالا ببرم. هیچ وقت دوست ندارم کسی از من پایین‌تر باشد یا من بالاتر از همه باشم.»

به ریشه‌ها پایبند باشید

قدرشناسی او را تنها در رفتارش نمی‌بینیم. او بارها و بارها در عین به رسمیت شناختن توانایی‌هایش، خودش را به پیشکسوتان سینمای ایران وابسته می‌داند: «جهان در حال حرکت است و ما ناگزیریم که خودمان را نزدیک کنیم و این مسئله نیازمند شناخت دقیق از گذشته فرهنگی ماست. من به‌عنوان فاطمه معتمد آریا اگر ندانم ریشه‌هایم در سینمای ایران کجاست دیگر شاخ و برگی نمی‌توانم داشته باشم. من بازیگری هستم که نوع کار خودم را وابسته به هنرمندان پیش از خودم می‌دانم و فکر می‌کنم سال‌ها دوری که سینمای ایران طی کرده تا به اینجا برسد، شکل‌دهنده هویتی بوده که امروز من به‌عنوان یک بازیگر دارم.»

بی‌زحمت هیچ چیز به دست نمی‌آید

او که ۳۰ سال با سینمای ایران زندگی کرده و هرگز خودش را از این مسیر جدا ندانسته است، انتقادهایی هم به نسل جدید سینما وارد می‌کند. او در مصاحبه‌اش گفته: «این ویژگی نسل جوان امروز است. به دست آوردن چیزی بدون زحمت، خودشان هم هیچ تقصیری ندارند. بخشی از آن مربوط به شرایط اجتماعی می‌شود و بخش دیگر آن مربوط به حمایت بیش‌ازحد خانواده‌ها از فرزندان‌شان، آن‌ها هم مقصر نیستند، والدین می‌‌خواستند امنیتی که در جامعه حس نمی‌شود را در خانه برای فرزندان‌شان فراهم کنند. این نسل- نمی‌خواهم بگویم همه، حتما استثنا هم دارد- از سینما طلبکار است، در نتیجه قرار نیست به چیزی فکر کند. قرار است طالب چیزی باشد.»

————————–

منبع : برترین ها- شرق

ممکن است شما دوست داشته باشید

13
دیدگاه بگذارید

Please Login to comment
13 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
0 Comment authors
Recent comment authors
  Subscribe  
Notify of
trackback
Member

… [Trackback]

[…] There you will find 99331 more Info to that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More Info here to that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Read More here to that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More on that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Info on that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Read More Info here to that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More here to that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More on that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Read More Information here to that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Information to that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Here you will find 5170 more Info to that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More Information here on that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Read More on that Topic: naghdefarsi.com/7-6/5448/ […]