درباره سینمای مدرن و پست مدرن و مولفه‌های آن‌ها

اساسا شباهتهای بسیاری بین مولفه های سینمای مدرن و سینمای پست مدرن به چشم می خورد تا جاییکه گاهی تمایز و مرزبندی بین این دو بسیار دشوار و حتی غیر ممکن به نظر می رسد.به قول هویسن: “ماهیت بی‌شکل، آشفته، نامنظم و غیرشفاف و به لحاظ سیاسی ناپایدار، فرار، سیال و متغیر پست مدرنیسم خود این پدیده را بی‌اندازه گمراه‌کننده و ابهام‌آمیز ساخته و تعریف و تعیین مرزها و محدوده‌های آن اگر نگوییم غیرممکن، بی‌اندازه دشوار می‌گردد.”

سینمای مدرن : گسستن از سنتها

منظور از مدرنیسم گرایشی است که از اواخر قرن نوزدهم تا دهه ۱۹۳۰ در هنرهای تجسمی (امپرسیونسیم)، ادبیات داستانی (جویس، همینگوی، فاکنر،پروست و…)، تئاتر (چخوف، استریندبرگ) و… ظهور پیدا کرد و انقلابی بزرگ در عرصه هنر به وجود آورد.

در اینجا لازم می دانم ابتدا به صورت فهرست وار به برخی از تفاوتهای سینمای کلاسک و سینمای مدرن اشاره نمایم:

۱- منابع :

سینمای کلاسیک: داستانها و رمانهای عامه پسند اواخر قرن نوزدهم – شباهت به داستهانهای ادگار آلن پو

سینمای مدرن: ادبیات مدرن – شباهت به داستانهای چخوف


۲- تمرکز :

سینمای کلاسیک: بر پیرنگ و سببیت

سینمای مدرن: بر شخصیت


۳- روایت :

سینمای کلاسیک: تاکید بر درام و دراماتیک بودن – استفاده از ضرب الاجلهای زمانی (تعلیق) – عینیت

سینمای مدرن: خطی و اپیزودیک، سرگردانی، سفر – دور شدن از منطق سببی و ظهور عنصر تصادف – ذهنیت و روایت سوبژکتیو


۴- راوی :

سینمای کلاسیک: دانای کل

سینمای مدرن: سوم شخص محدود


۵- زمان :

سینمای کلاسیک: نیوتونی

سینمای مدرن: زمان روانشناختی برگسونی


۶- پایان بندی:

سینمای کلاسیک: قطعی و به سمت دور شدن از ابهام

سینمای مدرن: باز و حاکمیت ابهام

همانطور که مشاهده می شود سینمای مدرن در صدد نفی سینمای کلاسیک و ساختار شکنی در آن است. نوعی گسستن از سنتها و البته این ویژگی مدرنیسم در تمام هنرهاست.

عنوان “سینمای مدرن” معمولا به سینمای هنری اروپا (خصوصا در دههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰) اطلاق می شود. سینمایی که سردمدارانش اینگمار برگمان، میکل آنجلو آنتونیونی و فدریکو فلینی بودند. هر چند می توان برخی از آثار ازو، برسون، کوروساوا، لانگ، گدار و… را نیز با توجه به تعاریف و مولفه های ارائه شده نوعی مدرنیسم دانست. این سینما حتی در اواخر دهه ۱۹۶۰ بر برخی از کارگردانان سینمای آمریکا نیز تاثیر گذاشت : فارغ التحصیل (مایک نیکولز – ۱۹۶۷) و ایزی رایدر (دنیس هاپر – ۱۹۶۸).

شاید بتوان اوج این سینما را در اواخر دهه ۱۹۵۰ و دهه ۱۹۶۰ دانست : سکوت و پرسونا (برگمان) – سه گانه (ماجرا – شب – کسوف) ، صحرای سرخ و آگراندیسمان (آنتونیونی) و هشت ونیم (فلینی) از آثار درخشان سینمای مدرن در این دوران محسوب می شوند که من شخصا آگراندیسمان (۱۹۶۶) را اوج قله دست نیافتنی مدرنیست در سینما می دانم و معتقدم تقریبا تمامی ویژگیها و مولفه های سینمای مدرن را می توان در این فیلم مشاهده کرد.

از متاخرین این شیوه می توان به کریستف کیشلوفسکی اشاره کرد. سه گانه سه رنگ این کارگردان بزرگ (آبی، سفید، قرمز) پایانی با شکوه بر این سنت خلاقانه بود.


سینمای پست مدرن: مضامین بزرگ داخل گیومه

اصطلاح سینمای پست مدرن اولین بار در سال ۱۹۹۲ توسط پیتر وولن در نقدی که بر فیلم “بازگشت بتمن” (تیم برتون) نوشت، مطرح شد. در همین ایام برخی از منتقدان این اصطلاح را برای “نابخشوده” کلینت ایستوود هم به کار بردند. در میانه دهه ۹۰ کارگردانهای بسیاری بودند که به این شیوه فیلمسازی روی آوردند: وودی آلن – برادران کوئن – کوئنتین تارانتینو – هال هارتلی و شاید از همه نامدارتر جیم جارموش.

جارموش در دهه ۱۹۸۰ با ساخت “عجیب تر از بهشت” سینمایی متفاوت را عرضه کرده بود در دهه ۹۰ با ساخت فیلمهایی چون “مرد مرده” و “گوست داگ” عملا سینمای پست مدرن را به اوج رساند.
ویژگیهای سینمای پست مدرن:

۱- هجو: عنصر هجو یکی از مهم ترین مولفه های سینمای پست مدرن است. مثل فیلمهای دهه نودی وودی آلن که پر از عنصر هجو است : سایه ها و مه (هجو سینمای جنایی )، راز جنایت منهتن (هجو سینمای جنایی و گنگستری). نمونه های دیگر: آماتور (هال هارتلی) هجو سینمای گنگستری و پورنو گرافی، بزرگراه گمشده (دیوید لینچ) هجو سینمای وحشت و پورنوگرافی، وکیل هادساکر (برادران کوئن) هجو سینمای حادثه ایی، تقاطع میلر (برادران کوئن) هجو سینمای گنگستری، مرد مرده (جیم جارموش) هجو سینمای وسترن، گوست داگ (جارموش) هجو سینمای گنگستری و…

حال سوالی که مطرح می شود این است که عنصر هجو در فیلمهای پست مدرن چه تفاوتی با عنصر هجو در فیلمهای کارگردانهایی چون مل بروکس یا زوکرها دارد؟ برای درک این تفاوت می توانید فیلم زینهای شعله ور مل بروکس را با مرده مرده جارموش مقایسه نمایید. هر دو به هجو سینمای وسترن می پردازند، اما اولی صرفا فیلمی کمدی است در حالیکه دومی در کنار هجو سینمای وسترن (مثلا جانی دپ که بر خلاف همه کابوی هایی که می شناسیم با هفت تیر بیگانه است و از صدای گلوله ها یکه می خورد!) مضامین جدی و بزرگی را مطرح می کند: مفهوم خودشناسی و هنر شاعری.

۲- ارجاع به فیلمهای دیگر: فیلمهای آلن پر بود از ارجاع به خود (آلن) و ارجاع به انواع سینما. یا مثلا فیلم بزرگراه گمشده که پر است از ارجاع به سنت سورئالیست و فیلمهای “ب” هالیوودی. نمونه های دیگر : پالپ فیکشن و ارجاعاتی به سینمای کلاسیک هالیوود، گوست داگ و ارجاع به فیلم سامورایی ژان پیر ملویل، راننده تاکسی اسکورسیزی و راشومون کوروساوا. همچنین جارموش در گوست داگ ارجاع ظریقی به خودش و فیلمهایش دارد : دوست فرانسوی گوست داگ که با وجود اینکه زبان اورا نمی داند اما بهترین دوست اوست. این می تواند کنایه از استقبال فرانسویان از فیلمهای جارموش و بی توجهی آمریکاییها نسبت به آن باشد.

۳- اهمیت داستان: فیلمهای پست مدرن بر خلاف فیلمهای مدرن به شدت داستانگو هستند. (درست مثل فیلمهای کلاسیک) مثلا فیلمهای تیم برتون یا برادران کوئن که در آنها قصه و قصه گویی نقشی بسیار تعیین کننده در فیلم دارند.

۴- گستره فرهنگی و تنوع نژادی وسیع: در فیلمهای جیم جاموش معمولا چنین مولفه ایی به چشم می خورد.

۵ – ایجاد فاصله بین تماشاگر و فیلم: فاصله گذاری به عنوان روشی برای ایجاد درگیری ذهنی در مخاطب در سینمای پست مدرن کاربرد دارد. منظور از فاصله گذاری، ایجاد موقعیتهای کمیک هجو آلود یا فانتزی راز آلود در فیلم است به طوریکه به مخاطب یادآوری می کند که فقط مشغول تماشای یک فیلم است نه بیشتر! مثلا در مرد مرده: تیری به قلب جان دپ می خورد اما او زنده می ماند، در پالپ فیکشن تیرها به تراولتا و ال جکسن نمی خورند یا در بیل را بکش اوما تورمن سوار هواپیما شده و شمشیرش را در جای مخصوص شمشیرها قرار می دهد!

این همه را نوشتم اما شاید مولفه یابی برای سینمای پست مدرن یا تعریف آن در قالب مجموعه ایی از . اصول و قواعد عملا کاری عبث و بیهوده باشد زیرا خود این سینما از هرگونه تعریف خود فرار می کند.

نکته دیگر این است که فیلمسازان پست مدرن همگی دارای سبک شخصی خود نیز هستند. مثلا برادران کوئن که همواره در پی انتزاع و گونه ایی موشکافی علمی در مبانی ژانر فیلم نوآر هستند یا جیم جارموش که سبک بصری موجز فیلمهایش (مثل ساختار داستانی ساده، استفاده از لنز واید، اجتناب از نماهای درشت در پی نماهای عمومی و دیالوگهای کوتاه) او را در ردیف مینی مالیستهای سینما قرار می دهد.


مهم‌ترین آثار سینمای پست مدرن

با توجه به کمتر بودن فیلمهای پست مدرن  بهتر است از شماری از سرشناس ترین آثار متاثر از جنبش پست مدرنیسم نام ببریم:


Taxi Driver
Blade Runner
Brazil
Back to the Future
Being John Malcovic
Dead Man
Ghost Dog
Unforgiven
Pulp fiction
Kill Bill
Edward Scissorhands
My own private Idaho
The big Lebowski
Batman
Dark Night
Blue Velvet
Her
Me. Myself and Irine
Trueman Show
American Beauty
Ethernal Sunshine of a Spotless Mind



منابع:

۱- هنر سینما – دیوید بوردول و کریستسن تامپسون

۲- مفاهیم نقد فیلم – مجید اسلامی

۳- کارگردانان سینمای معاصر آمریکا – بیژن اشتری

ممکن است شما دوست داشته باشید

28
دیدگاه بگذارید

Please Login to comment
28 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
0 Comment authors
Recent comment authors
  Subscribe  
Notify of
trackback
Member

… [Trackback]

[…] Information on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Information to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Information to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More on on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] There you will find 89632 more Information to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Information to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Information on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Read More on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Read More here on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Read More here to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Read More on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More Information here to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More Information here on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Information to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Information on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Here you can find 9221 more Information to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Read More Info here to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] There you can find 72632 additional Info to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Read More Information here to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Information to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Info on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Find More here on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Read More here to that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Information on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]

trackback
Member

… [Trackback]

[…] Here you will find 96704 additional Information on that Topic: naghdefarsi.com/درباره-سینمای-مدرن-و-پست-مدرن-و-مولفه‌/۸۰۲۷۵/ […]